بارداری و زایمان از عوامل شناخته شده آسیب یا ضعف عضلات کف لگن هستند. این عضلات از مثانه، روده و سایر اندام های لگنی حمایت می کنند و در کنترل ادرار نیز نقش دارند.

بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟

بی اختیاری ادرار به خروج ناخواسته ادرار گفته می شود. شدت آن ممکن است بسیار متفاوت باشد. در بعضی زنان فقط چند قطره ادرار هنگام عطسه خارج می شود، در حالی که در بعضی دیگر مشکل می تواند فعالیت روزانه را تحت تاثیر قرار دهد.

یکی از انواع رایج، بی اختیاری استرسی است. در این حالت افزایش فشار روی شکم و مثانه هنگام سرفه، عطسه، خنده، ورزش یا بلند کردن اجسام باعث نشت ادرار می شود. ضعف عضلات کف لگن یکی از عواملی است که می تواند زمینه این نوع بی اختیاری را فراهم کند.

بی اختیاری انواع دیگری نیز دارد. برای مثال ممکن است فرد ناگهان احساس نیاز شدید به دفع ادرار داشته باشد و نتواند تا رسیدن به سرویس بهداشتی آن را کنترل کند. به همین دلیل تشخیص نوع بی اختیاری برای انتخاب روش مناسب درمان اهمیت دارد.

چرا بارداری روی کف لگن تاثیر می گذارد؟

در طول بارداری وزن رحم و جنین به تدریج افزایش پیدا می کند. ساختارهای کف لگن باید برای ماه ها وزن بیشتری را تحمل کنند و همزمان تغییرات هورمونی نیز روی بافت های بدن اثر می گذارند.

کف لگن مجموعه ای از عضلات و بافت هاست که مانند یک ساختار حمایتی در قسمت پایین لگن قرار دارد. این ساختار به نگه داشتن مثانه، رحم و روده کمک می کند. Pregnancy و childbirth از دلایل مهم ضعیف شدن یا آسیب دیدن کف لگن محسوب می شوند.

به همین دلیل ممکن است علائم ضعف این ناحیه حتی در دوران بارداری آغاز شوند. MedlinePlus نیز اشاره می کند که بعضی زنان باردار هنگام سرفه یا عطسه دچار نشت ادرار می شوند.

زایمان طبیعی چه تاثیری دارد؟

در هنگام زایمان واژینال، عضلات و بافت های کف لگن کشیده می شوند تا امکان عبور نوزاد فراهم شود. این فرایند می تواند به طور موقت یا در برخی موارد برای مدت طولانی تری بر قدرت و عملکرد این عضلات تاثیر بگذارد.

آسیب های شدیدتر ناحیه پرینه نیز ممکن است با افزایش احتمال مشکلات کف لگن مرتبط باشند. ACOG گزارش می کند پارگی های شدید پرینه که عضلات اسفنکتر مقعد را درگیر می کنند با افزایش خطر آسیب کف لگن و مشکلاتی مانند بی اختیاری ادرار یا مدفوع ارتباط دارند.

البته این موضوع به معنی آن نیست که تمام زنانی که زایمان طبیعی داشته اند دچار بی اختیاری خواهند شد. شرایط هر فرد متفاوت است و عوامل متعددی در ایجاد مشکل نقش دارند.

آیا بعد از سزارین هم ممکن است نشت ادرار ایجاد شود؟

بله. هرچند نوع زایمان می تواند بر کف لگن تاثیر بگذارد، خود بارداری نیز ماه ها فشار قابل توجهی روی این عضلات ایجاد می کند.

بنابراین نباید تصور کرد که انجام سزارین به طور کامل احتمال مشکلات کف لگن را از بین می برد.

افزایش وزن دوران بارداری، فشار رحم روی مثانه و تغییرات ایجاد شده در بافت های حمایتی لگن ممکن است حتی بدون زایمان واژینال نیز در ایجاد علائم نقش داشته باشند.

به همین دلیل اگر فرد بعد از سزارین هم دچار نشت ادرار شده است، ارزیابی کف لگن همچنان می تواند اهمیت داشته باشد.

چرا هنگام عطسه یا خنده ادرار نشت می کند؟

در حالت طبیعی زمانی که فشار داخل شکم افزایش پیدا می کند، عضلات و ساختارهای حمایتی اطراف مثانه و مجرای ادرار کمک می کنند ادرار داخل مثانه باقی بماند.

اما اگر عضلات کف لگن ضعیف شده باشند، افزایش ناگهانی فشار در هنگام عطسه، سرفه یا خنده ممکن است باعث خروج مقدار کمی ادرار شود.

NIDDK توضیح می دهد که ضعف کف لگن می تواند نگه داشتن ادرار را در شرایطی که فشار روی مثانه افزایش پیدا می کند دشوار کند.

همین مسئله باعث می شود بعضی زنان هنگام پریدن، دویدن، تمرینات شدید ورزشی یا بلند کردن وسایل سنگین نیز متوجه نشت شوند.

آیا این مشکل خود به خود برطرف می شود؟

در بعضی زنان علائم با گذشت زمان و بهبود بدن پس از زایمان کاهش پیدا می کنند. اما نمی توان برای همه افراد یک زمان مشخص تعیین کرد.

دوره پس از زایمان معمولا چند هفته اول بعد از تولد را شامل می شود، اما بسیاری از تغییرات جسمی ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند.

اگر نشت خفیف باشد و به مرور کاهش پیدا کند، ممکن است روند ترمیم بدن در حال انجام باشد. اما اگر مشکل ثابت مانده، شدیدتر شده یا ماه ها ادامه پیدا کرده است، بهتر است فقط منتظر برطرف شدن خود به خودی آن نمانید.

وجود علائم مداوم به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. بسیاری از درمان ها در مراحل ابتدایی غیر جراحی هستند.

تمرین کف لگن چگونه می تواند کمک کند؟

یکی از روش های شناخته شده برای تقویت عضلات کف لگن، تمرین هدفمند همین عضلات است. این تمرین ها برای بهبود کنترل مثانه و در بعضی افراد برای مشکلات کنترل روده نیز مورد استفاده قرار می گیرند.

تمرینی که بیشتر مردم با نام کگل می شناسند بر انقباض و رها کردن کنترل شده عضلات کف لگن تمرکز دارد. ACOG نیز این تمرین ها را برای تقویت عضلات کف لگن مطرح می کند و آنها را برای انواع مختلف بی اختیاری مفید می داند.

اما نکته مهم، اجرای صحیح حرکت است. اگر فرد عضلات اشتباه را منقبض کند یا به جای بالا کشیدن کف لگن به سمت پایین فشار وارد کند، ممکن است نتیجه مورد انتظار ایجاد نشود.

از کجا بفهمیم عضلات صحیح را تمرین می دهیم؟

بعضی افراد تصور می کنند کافی است شکم یا باسن را سفت کنند، در حالی که عضلات اصلی تمرین در عمق لگن قرار دارند.

برای شناخت آنها می توان عضلاتی را تصور کرد که هنگام جلوگیری از خروج گاز فعال می شوند. NIDDK این روش را برای کمک به شناسایی عضلات کف لگن مطرح می کند.

هنگام تمرین بهتر است شکم، باسن و ران ها تا حد امکان رها باشند و تنفس طبیعی ادامه پیدا کند.

اگر فرد درباره تکنیک خود مطمئن نیست، متخصص فیزیوتراپی کف لگن می تواند نحوه انقباض و رها کردن صحیح عضلات را آموزش دهد.

ACOG نیز اشاره می کند که فیزیوتراپیست متخصص سلامت لگن می تواند در شناسایی عضلات صحیح کمک کند و بیوفیدبک نیز ممکن است برای پیدا کردن این عضلات مورد استفاده قرار گیرد.

چرا تمرین هنگام ادرار کردن توصیه نمی شود؟

گاهی به افراد گفته می شود برای پیدا کردن عضلات کف لگن جریان ادرار را متوقف کنند.

این روش ممکن است فقط برای شناسایی اولیه عضلات مطرح شود، اما نباید به تمرین روزانه تبدیل شود. NIDDK توصیه می کند تمرین منظم کف لگن هنگام ادرار کردن انجام نشود.

تمرین بهتر است زمانی انجام شود که مثانه در حال تخلیه نیست.

هدف اصلی، یاد گرفتن کنترل ارادی عضلات است، نه قطع مداوم جریان طبیعی ادرار.

اگر تمرین نتیجه نداد چه کنیم؟

اگر بعد از مدتی تمرین منظم هیچ تغییری ایجاد نشده است، چند احتمال وجود دارد.

ممکن است:

• عضلات اشتباه تمرین داده شوند

• تمرین با تکنیک نادرست انجام شود

• شدت ضعف بیشتر باشد

• نوع بی اختیاری متفاوت باشد

• مشکل فقط مربوط به ضعف کف لگن نباشد

در چنین شرایطی افزایش خودسرانه تعداد تمرین ها همیشه بهترین راه نیست.

MedlinePlus نیز اشاره می کند که بسیاری از افراد تصور می کنند تمرین را درست انجام می دهند، در حالی که تکنیک آنها صحیح نیست و استفاده از متخصص کف لگن می تواند به اصلاح تمرین کمک کند.

فیزیوتراپی کف لگن چیست؟

فیزیوتراپی کف لگن فقط به انجام چند تمرین محدود نمی شود.

فیزیوتراپیست می تواند نحوه عملکرد عضلات را ارزیابی کند و بررسی کند آیا عضلات واقعا ضعیف هستند یا مشکل دیگری وجود دارد.

بر اساس شرایط فرد ممکن است برنامه شامل تمرین قدرتی، کنترل عضله، اصلاح الگوی تنفس، بیوفیدبک یا سایر روش های توانبخشی باشد.

ACOG استفاده از فیزیوتراپی تخصصی کف لگن را یکی از گزینه های مدیریت بی اختیاری ادرار معرفی می کند.

این روش به خصوص برای فردی که نمی تواند عضلات صحیح را پیدا کند یا با تمرین خانگی نتیجه نمی گیرد می تواند مفید باشد.

آیا کاهش وزن تاثیری دارد؟

اضافه وزن می تواند فشار بیشتری به مثانه و کف لگن وارد کند. البته در ماه های ابتدایی بعد از زایمان هدف نباید کاهش وزن سریع و غیر اصولی باشد.

اگر اضافه وزن قابل توجه وجود دارد، مدیریت تدریجی وزن در کنار سایر اقدامات ممکن است به کاهش فشار روی کف لگن کمک کند.

MedlinePlus اضافه وزن را یکی از عواملی می داند که می تواند با مشکلات کف لگن ارتباط داشته باشد.

نوع برنامه غذایی و فعالیت بدنی نیز باید با شرایط جسمی مادر، شیردهی و توصیه پزشک هماهنگ باشد.

آیا محدود کردن شدید مصرف آب کمک می کند؟

بعضی افراد برای جلوگیری از نشت ادرار مقدار مصرف آب را به شدت کاهش می دهند. این کار همیشه راه حل مناسبی نیست.

هدف درمان بی اختیاری این نیست که فرد با تشنه نگه داشتن خود مقدار ادرار را کاهش دهد. دریافت مایعات باید متناسب با نیاز بدن باشد.

اگر فرد احساس می کند بعضی نوشیدنی ها علائم مثانه را تشدید می کنند، می تواند این موضوع را با پزشک مطرح کند و الگوی مصرف مایعات خود را بررسی کند.

همچنین تکرر ادرار همیشه ناشی از ضعف کف لگن نیست و ممکن است دلایل دیگری داشته باشد.

چه زمانی احتمال عفونت ادراری مطرح می شود؟

نشت ادرار با عفونت ادراری یکسان نیست.

اگر فرد علاوه بر تغییر در الگوی ادرار، هنگام دفع ادرار درد یا سوزش دارد یا متوجه تغییر در بو یا رنگ ادرار شده است، باید احتمال عفونت نیز بررسی شود. MedlinePlus این علائم را از مواردی می داند که نیاز به تماس با ارائه دهنده خدمات درمانی دارند.

عفونت ادراری ممکن است باعث افزایش فوریت و تعداد دفعات دفع شود و علائم آن نباید صرفا به تغییرات بعد از زایمان نسبت داده شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نشت ادرار خفیف باشد و به مرور کاهش پیدا کند، ممکن است مراقبت و تمرین کف لگن کافی باشد. اما بعضی شرایط نیاز به بررسی بیشتری دارند.

بهتر است مراجعه انجام شود اگر:

• نشت ادرار برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده است

• میزان نشت رو به افزایش است

• مشکل مانع ورزش یا فعالیت های عادی شده است

• نیاز فوری و غیر قابل کنترل به دفع ادرار وجود دارد

• هنگام ادرار درد یا سوزش احساس می شود

• احساس فشار یا بیرون زدگی در ناحیه واژن وجود دارد

• کنترل مدفوع یا گاز نیز دچار مشکل شده است

اختلالات کف لگن می توانند شکل های مختلفی داشته باشند و فقط به نشت ادرار محدود نیستند.

آیا بی اختیاری فقط با ورزش درمان می شود؟

خیر. روش درمان به نوع و شدت مشکل بستگی دارد.

ACOG برای بی اختیاری ادرار علاوه بر تمرین عضلات کف لگن، روش هایی مانند تغییرات رفتاری، فیزیوتراپی و در بعضی شرایط درمان های دیگری را نیز مطرح می کند.

بنابراین اگر تمرین عضلانی کافی نباشد، هنوز گزینه های دیگری وجود دارند.

مهم این است که فرد به دلیل خجالت یا تصور طبیعی بودن مشکل، علائم آزاردهنده را برای مدت طولانی تحمل نکند.

آیا بی اختیاری مدفوع هم ممکن است بعد از زایمان رخ دهد؟

در بعضی زنان آسیب های زایمان می توانند علاوه بر کنترل ادرار بر کنترل روده نیز اثر بگذارند.

ACOG بارداری، زایمان، آسیب اسفنکتر مقعدی هنگام زایمان و اختلالات کف لگن را از عوامل خطر مهم بی اختیاری مدفوع در زنان معرفی می کند.

اگر فرد پس از زایمان در کنترل مدفوع یا گاز مشکل جدیدی پیدا کرده است، بهتر است این مسئله را با پزشک مطرح کند.

NIDDK نیز بیان می کند که آسیب به عضلات ناحیه مقعد، کف لگن یا راست روده می تواند باعث بی اختیاری مدفوع شود.

نظر پزشک درباره نشت ادرار بعد از زایمان

از دیدگاه پزشکی، نشت ادرار بعد از بارداری و زایمان مشکلی است که می تواند با تغییر یا ضعف عملکرد کف لگن ارتباط داشته باشد، اما نباید همه موارد را بدون بررسی به یک علت نسبت داد. تشخیص نوع بی اختیاری اهمیت زیادی دارد. تمرین صحیح کف لگن و فیزیوتراپی در بسیاری از بیماران بخشی از درمان اولیه هستند، اما اگر نشت شدید، طولانی مدت یا همراه با علائم دیگری مانند افتادگی، درد یا اختلال کنترل روده باشد، ارزیابی کامل تر توصیه می شود. هدف درمان فقط کاهش نشت نیست؛ بازگرداندن عملکرد بهتر عضلات و افزایش کیفیت زندگی بیمار نیز اهمیت دارد.

جمع بندی

نشت ادرار بعد از زایمان می تواند در اثر تغییرات ایجاد شده در کف لگن رخ دهد. بارداری و زایمان از عوامل شناخته شده ضعف یا آسیب این عضلات هستند و ضعف کف لگن نیز می تواند زمینه بی اختیاری ادراری استرسی را فراهم کند.

در بسیاری از افراد، تقویت هدفمند عضلات کف لگن یکی از روش های اولیه مدیریت مشکل است. با این حال، اجرای صحیح تمرین اهمیت بیشتری از انجام تعداد زیاد حرکات دارد و در صورت اطمینان نداشتن از تکنیک، فیزیوتراپیست کف لگن می تواند کمک کننده باشد.

همچنین نباید انتظار داشت هر نوع نشت ادرار فقط با یک تمرین برطرف شود. اگر مشکل ادامه دارد، فعالیت های روزمره را محدود کرده یا همراه با درد، سوزش، احساس افتادگی یا اختلال کنترل روده است، مراجعه و مشخص شدن علت می تواند مسیر درمان مناسب تری ایجاد کند.

نکته مهم این است که بیمار بداند کدام تغییرات را می توان برای مدت کوتاهی تحت نظر گرفت و چه علائمی نیاز به مراجعه پزشکی دارند.

تغییر در اجابت مزاج همیشه به معنی بیماری نیست

تعداد دفعات دفع در افراد مختلف متفاوت است. رژیم غذایی، مصرف مایعات، فعالیت بدنی، استرس، سفر و بعضی داروها می توانند روی عملکرد روده تاثیر بگذارند.

بنابراین اگر فرد برای چند روز به دلیل تغییر رژیم غذایی دچار یبوست یا تغییر قوام مدفوع شده باشد، این مسئله به تنهایی به معنی وجود بیماری جدی نیست.

مشکل زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که تغییر جدید برای مدت طولانی باقی بماند یا با نشانه های دیگری مثل خونریزی، درد، کاهش وزن یا احساس دفع ناقص همراه شود.

در چنین شرایطی بهتر است فرد فقط با تغییر رژیم یا مصرف خودسرانه دارو، علائم را برای مدت طولانی کنترل نکند.

خون قرمز روشن روی دستمال نشانه چیست؟

یکی از علائمی که معمولا باعث نگرانی می شود، مشاهده خون قرمز روشن بعد از اجابت مزاج است.

بواسیر داخلی می تواند باعث خونریزی از راست روده شود. خون ممکن است روی مدفوع، دستمال توالت یا داخل کاسه توالت دیده شود. NIDDK این الگو را یکی از علائم شناخته شده بواسیر داخلی معرفی می کند.

با این حال خونریزی فقط در بواسیر دیده نمی شود. شقاق مقعدی نیز می تواند خون قرمز روشن ایجاد کند و معمولا با درد هنگام یا بعد از اجابت مزاج همراه است. ASCRS درد شدید هنگام دفع و خونریزی را از علائم معمول شقاق معرفی می کند.

به همین دلیل اگر خونریزی تکرار شود، تشخیص علت اهمیت بیشتری از حدس زدن بر اساس رنگ خون دارد.

خارش اطراف مقعد از چه چیزی ایجاد می شود؟

خارش می تواند علت های مختلفی داشته باشد. تحریک پوست، رطوبت، بیماری های پوستی و بعضی مشکلات مقعدی از جمله علت های قابل بررسی هستند.

بواسیر خارجی نیز ممکن است با خارش همراه باشد. NIDDK خارش مقعد را در میان علائم بواسیر خارجی قرار می دهد.

از طرف دیگر، خود تمیز کردن بیش از حد نیز ممکن است پوست را تحریک کند. اگر فرد مرتب ناحیه را با فشار زیاد یا مواد شوینده قوی تمیز کند، ممکن است خارش بیشتر شود.

به همین دلیل خارش مداوم نباید فقط با شستشوی بیشتر درمان شود. اگر علامت ادامه پیدا کند یا همراه با خونریزی، درد یا ترشح باشد، بهتر است علت اصلی بررسی شود.

چه نشانه هایی ممکن است با بواسیر دیده شوند؟

بواسیر می تواند داخلی یا خارجی باشد و نوع بیماری روی علائم تاثیر دارد. بواسیر داخلی در داخل مقعد و پایین راست روده ایجاد می شود، در حالی که نوع خارجی زیر پوست اطراف مقعد شکل می گیرد.

افرادی که می خواهند درباره علائم هموروئید اطلاعات بیشتری داشته باشند باید بدانند که خونریزی روشن، بیرون زدگی بافت، خارش، درد یا وجود توده از جمله نشانه هایی هستند که ممکن است بسته به نوع بیماری دیده شوند. ASCRS همچنین ترشح مخاط، مشکل در تمیز کردن بعد از دفع و احساس گیر کردن مدفوع در ناحیه مقعد را از شکایت های احتمالی بعضی بیماران مبتلا به بواسیر داخلی علامت دار معرفی می کند.

البته وجود یکی از این نشانه ها برای تشخیص قطعی کافی نیست.

آیا بواسیر داخلی همیشه درد دارد؟

خیر. یکی از دلایلی که بعضی افراد دیر متوجه بواسیر داخلی می شوند این است که ممکن است بیماری در مراحل اولیه درد قابل توجهی ایجاد نکند.

NIDDK اعلام می کند که بواسیر داخلی که بیرون نزده باشد اغلب دردناک نیست. در مقابل، اگر بافت از دهانه مقعد بیرون بیاید یا پرولاپس کند، ممکن است بیمار درد یا ناراحتی بیشتری احساس کند.

بنابراین نبود درد به معنی نبود مشکل نیست. ممکن است فرد فقط متوجه خونریزی هنگام دفع شود.

در مقابل، درد شدید و واضح هنگام دفع می تواند احتمال مشکلات دیگری مانند شقاق را نیز مطرح کند.

توده کنار مقعد چه معنایی دارد؟

احساس یک برجستگی یا توده در اطراف مقعد می تواند دلایل متفاوتی داشته باشد.

در بواسیر خارجی ممکن است تورم یا توده حساس در اطراف دهانه مقعد ایجاد شود. Mayo Clinic تورم یا وجود توده سخت اطراف مقعد را در میان نشانه های احتمالی بواسیر معرفی می کند.

اگر داخل بواسیر خارجی لخته خون تشکیل شود، توده می تواند دردناک تر شود.

اما هر توده ای در اطراف مقعد بواسیر نیست. آبسه نیز ممکن است با تورم و درد ظاهر شود و در برخی موارد با تب یا قرمزی پوست همراه باشد. ASCRS درد، تورم، قرمزی اطراف مقعد و تب را از علائم رایج آبسه معرفی می کند.

بنابراین توده ای که به سرعت بزرگ شده یا با درد شدید، تب یا ترشح همراه است نیاز به ارزیابی دقیق تری دارد.

ترشح مخاط یا احساس رطوبت چرا ایجاد می شود؟

بعضی بیماران از احساس رطوبت، ترشح یا سخت شدن تمیز کردن ناحیه بعد از دفع شکایت دارند.

در بواسیر داخلی بیرون زده، ممکن است ترشح مخاط یا تحریک پوست اطراف مقعد ایجاد شود. ASCRS این علائم را در بعضی بیماران مبتلا به بواسیر داخلی علامت دار گزارش می کند.

اما اگر ترشح چرکی باشد، مسئله متفاوت است. وجود چرک می تواند احتمال عفونت یا آبسه را مطرح کند و نباید آن را با ترشح مخاطی ساده یکی دانست.

خصوصیات ترشح، وجود بو، درد و تورم می توانند به پزشک در تشخیص علت کمک کنند.

احساس دفع ناقص از کجا می آید؟

احساس اینکه بعد از اجابت مزاج هنوز چیزی باقی مانده است، می تواند برای بعضی افراد آزاردهنده باشد.

در برخی موارد بواسیر داخلی بزرگ یا بیرون زده ممکن است باعث احساس وجود بافت یا گیر کردن مدفوع در دهانه مقعد شود. ASCRS این احساس را در میان شکایت های احتمالی بعضی بیماران مبتلا به هموروئید ذکر می کند.

با این حال احساس دفع ناقص می تواند علت های دیگری نیز داشته باشد و نباید فقط بر اساس این علامت تشخیص بواسیر گذاشت.

اگر این وضعیت به تازگی ایجاد شده یا همراه با تغییر مداوم در عادت دفع باشد، بهتر است پزشک علت را بررسی کند.

بیرون زدگی هنگام دفع به چه معناست؟

گاهی فرد هنگام اجابت مزاج متوجه بیرون آمدن بافت از دهانه مقعد می شود.

بواسیر داخلی می تواند به مرور بیرون بزند. NIDDK پرولاپس یا بیرون آمدن بواسیر داخلی از دهانه مقعد را یکی از علائم این بیماری معرفی می کند.

با این حال بیرون زدگی همیشه به معنی بواسیر نیست. پرولاپس راست روده نیز می تواند باعث خروج بافت شود و این دو بیماری با یکدیگر تفاوت دارند. ASCRS توضیح می دهد که در پرولاپس راست روده بخش کامل تری از دیواره روده بیرون می آید، در حالی که بواسیر فقط لایه های نزدیک دهانه مقعد را درگیر می کند.

به همین دلیل بیرون زدگی مکرر بهتر است معاینه شود.

نقش یبوست در ایجاد مشکلات مقعدی

یبوست یکی از مهم ترین عوامل زمینه ساز مشکلات هنگام دفع است.

وقتی مدفوع خشک و سفت باشد، فرد برای دفع فشار بیشتری وارد می کند. فشار مکرر می تواند احتمال بروز یا تشدید بواسیر را افزایش دهد. Mayo Clinic زور زدن هنگام دفع، یبوست طولانی و رژیم کم فیبر را از عوامل مرتبط با ایجاد بواسیر معرفی می کند.

مدفوع سفت همچنین ممکن است باعث آسیب به پوشش مقعد و ایجاد شقاق شود.

به همین دلیل در بسیاری از مشکلات این ناحیه، اصلاح یبوست بخشی از درمان یا پیشگیری است.

چرا نشستن طولانی روی توالت مناسب نیست؟

بعضی افراد بعد از پایان دفع نیز برای استفاده از تلفن همراه یا مطالعه مدت زیادی روی توالت می نشینند.

این عادت می تواند فشار وارد شده به ناحیه مقعد را افزایش دهد. Mayo Clinic نشستن طولانی، به خصوص روی توالت، را در میان عوامل مرتبط با بواسیر قرار می دهد.

بهتر است فرد فقط زمانی روی توالت بنشیند که نیاز به دفع دارد و پس از پایان آن نیز زمان حضور را بدون دلیل طولانی نکند.

این تغییر ساده ممکن است به خصوص برای کسانی که روزانه مدت زیادی در توالت می مانند مفید باشد.

چه زمانی خونریزی نیاز به بررسی دارد؟

مشاهده مقدار کمی خون یک بار ممکن است در اثر یک مشکل ساده ایجاد شده باشد، اما خونریزی مکرر را بهتر است نادیده نگیرید.

دلایل خونریزی مقعدی فقط به بواسیر محدود نیستند. Mayo Clinic شقاق، یبوست، مدفوع سفت و بواسیر را از علت های رایج خونریزی معرفی می کند، اما بیماری های دیگری نیز ممکن است باعث این علامت شوند.

همچنین بعضی بیماری های مهم تر نیز می توانند با خونریزی یا توده ظاهر شوند. برای مثال Mayo Clinic اشاره می کند که سرطان مقعد ممکن است باعث خونریزی، درد یا توده شود و بعضی علائم آن با بواسیر اشتباه گرفته شوند.

هدف از بیان این موضوع ایجاد نگرانی نیست، بلکه تاکید بر این نکته است که خونریزی مداوم نباید برای ماه ها بدون تشخیص به بواسیر نسبت داده شود.

چه تفاوتی میان درد بواسیر و شقاق وجود دارد؟

در شقاق، درد اغلب هنگام اجابت مزاج شروع می شود و ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت بعد ادامه پیدا کند. ASCRS این نوع درد را یکی از ویژگی های معمول شقاق معرفی می کند.

بواسیر داخلی بدون بیرون زدگی اغلب دردناک نیست، اما بواسیر خارجی یا بواسیر داخلی پرولاپس شده می تواند باعث درد و ناراحتی شود.

جدول زیر یک مقایسه کلی ارائه می دهد:

این تفاوت ها فقط برای آشنایی هستند و جای تشخیص پزشکی را نمی گیرند.

چه زمانی درد مقعد نیاز به مراجعه سریع دارد؟

درد خفیف همیشه وضعیت اورژانسی نیست، اما درد شدید همراه با خونریزی یا علائم دیگر باید جدی تر گرفته شود.

NIDDK توصیه می کند اگر فرد دچار درد شدید مقعد همراه با خونریزی است، به خصوص اگر درد شکمی، اسهال یا تب نیز وجود دارد، سریع برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کند.

وجود تب و تورم دردناک نیز می تواند احتمال عفونت یا آبسه را مطرح کند.

اگر شدت علائم به سرعت افزایش پیدا می کند، منتظر ماندن برای برطرف شدن خود به خودی همیشه انتخاب مناسبی نیست.

پزشک چگونه علت مشکل را تشخیص می دهد؟

برای تشخیص، ابتدا شرح حال بیمار اهمیت دارد. زمان شروع خونریزی یا درد، سابقه یبوست، وجود توده و نوع علائم بررسی می شوند.

پزشک ممکن است اطراف مقعد را از نظر وجود تورم، بواسیر بیرون زده، لخته، تحریک پوستی یا شقاق بررسی کند. NIDDK این موارد را بخشی از معاینه برای تشخیص بواسیر معرفی می کند.

برای بواسیر داخلی نیز ممکن است بررسی داخل راست روده با روش هایی مانند معاینه انگشتی یا آنوسکوپی انجام شود. Mayo Clinic آنوسکوپ، پروکتوسکوپ و سیگموئیدوسکوپ را از ابزارهایی می داند که ممکن است برای مشاهده بخش پایینی روده و راست روده مورد استفاده قرار گیرند.

نظر پزشک درباره تغییرات ناحیه مقعد

از دیدگاه پزشکی، مهم ترین موضوع این است که درد، خونریزی و توده فقط اسم یک بیماری نیستند، بلکه علائمی هستند که ممکن است علت های مختلفی داشته باشند. بواسیر داخلی ممکن است با خونریزی بدون درد ظاهر شود، در حالی که شقاق معمولا درد واضح تری هنگام اجابت مزاج ایجاد می کند. آبسه نیز می تواند با درد، تورم و تب همراه باشد. اگر علائم برای مدت کوتاهی ایجاد شده و برطرف شوند، ممکن است مراقبت ساده کافی باشد، اما تکرار خونریزی، تغییر در نوع درد، ایجاد توده جدید یا وجود ترشح چرکی نیاز به بررسی دارد.

برای کاهش احتمال مشکلات هنگام دفع چه کنیم؟

بخش مهمی از پیشگیری به جلوگیری از یبوست و کاهش فشار هنگام دفع مربوط می شود.

مصرف فیبر کافی می تواند به نرم تر شدن مدفوع کمک کند. رژیم کم فیبر نیز از عوامل مرتبط با بواسیر محسوب می شود.

علاوه بر تغذیه، بهتر است:

• هنگام دفع زور نزنید

• مدت زیادی روی توالت ننشینید

• مایعات کافی متناسب با شرایط بدن مصرف کنید

• دفع را برای مدت طولانی به تعویق نیندازید

• فعالیت بدنی منظم داشته باشید

• در صورت تکرار خونریزی یا درد، مراجعه را عقب نیندازید

هدف این اقدامات کاهش فشار غیر ضروری روی ناحیه مقعد است.

جمع بندی

تغییر در دفع، خونریزی، خارش، درد، بیرون زدگی و احساس توده می توانند علت های متفاوتی داشته باشند. بواسیر یکی از بیماری های شایع این ناحیه است و نوع داخلی و خارجی آن می توانند نشانه های متفاوتی ایجاد کنند.

خونریزی روشن بیشتر در بواسیر داخلی دیده می شود، در حالی که نوع خارجی ممکن است با خارش، تورم و درد همراه باشد. با این حال شقاق، آبسه و سایر مشکلات نیز می توانند علائمی مشابه داشته باشند.

مهم ترین کار این است که علائم مداوم فقط بر اساس حدس به یک بیماری نسبت داده نشوند. اگر خونریزی تکرار می شود، درد شدید است، توده جدید ایجاد شده یا ترشح و تب وجود دارد، بررسی پزشکی می تواند علت واقعی را مشخص کند و از ادامه درمان اشتباه جلوگیری کند.

نکته مهم این است که درد و سوزش بعد از دفع، یک علامت است نه یک تشخیص. این علامت می تواند به علت یبوست، تحریک ناحیه، بواسیر، زخم های کوچک، عفونت یا مشکلات دیگر ایجاد شود. به همین دلیل اگر این وضعیت تکرار می شود، بهتر است به جای حدس زدن، علت دقیق مشخص شود.

چرا بعد از دفع احساس سوزش ایجاد می شود؟

ناحیه مقعد بافت حساسی دارد و طبیعی است که هر نوع فشار، کشش یا آسیب در آن بتواند باعث ناراحتی شود. وقتی مدفوع بیش از حد سفت باشد یا فرد هنگام اجابت مزاج زور زیادی وارد کند، فشار مستقیم به این ناحیه بیشتر می شود.

گاهی علت فقط یک دوره کوتاه یبوست است. اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، سوزش و درد نیز ممکن است به یک علامت تکرارشونده تبدیل شود. در واقع خود عمل دفع نباید به طور معمول باعث احساس سوزش شدید شود. وقتی این اتفاق تکرار می شود، بدن در حال ارسال یک هشدار است.

از طرف دیگر، بعضی مواد غذایی تند یا اسیدی نیز ممکن است در برخی افراد باعث تحریک ناحیه شوند، اما این حالت معمولا موقت است. اگر ناراحتی پس از چند بار اجابت مزاج ادامه داشته باشد، باید علت های مهم تر را هم در نظر گرفت.

یبوست یکی از مهم ترین علت هاست

در میان علت های مختلف، یبوست جایگاه ویژه ای دارد. وقتی مدفوع سفت و خشک می شود، عبور آن از کانال مقعد دشوارتر خواهد شد. در این شرایط، بافت های این ناحیه بیشتر در معرض کشش و فشار قرار می گیرند.

بسیاری از افراد فقط به تعداد دفعات دفع توجه می کنند، در حالی که شکل و قوام مدفوع هم اهمیت زیادی دارد. ممکن است کسی هر روز اجابت مزاج داشته باشد، اما اگر دفع او با زور زدن و فشار زیاد همراه باشد، باز هم احتمال آسیب به ناحیه مقعد وجود دارد.

برای همین در بررسی درد بعد از دفع، پزشک معمولا درباره سابقه یبوست، میزان مصرف آب، رژیم غذایی و عادت های دفع هم سوال می کند. این موارد اطلاعات مهمی درباره علت اصلی مشکل می دهند.

عادت های اشتباه هنگام دفع چگونه مشکل را بدتر می کنند؟

سبک زندگی و رفتار روزانه نقش مهمی در سلامت این ناحیه دارد. بعضی عادت ها به ظاهر ساده هستند، اما می توانند زمینه ایجاد مشکل را فراهم کنند.

برای مثال:

• زور زدن طولانی هنگام دفع

• نشستن زیاد روی توالت

• به تاخیر انداختن اجابت مزاج

• مصرف کم آب

• رژیم غذایی کم فیبر

• نداشتن فعالیت بدنی کافی

این عوامل باعث می شوند دفع طبیعی از حالت عادی خارج شود و به مرور فشار بیشتری به ناحیه مقعد وارد شود. بسیاری از افرادی که از درد بعد از اجابت مزاج شکایت دارند، حداقل یکی از این عادت ها را به شکل مداوم در برنامه روزانه خود دارند.

آیا بواسیر همیشه علت درد بعد از دفع است؟

خیلی از افراد به محض احساس ناراحتی در ناحیه مقعد تصور می کنند دچار بواسیر شده اند. درست است که بواسیر یکی از علت های شایع مشکلات این ناحیه است، اما تنها علت نیست.

بواسیر بیشتر زمانی دردناک می شود که با التهاب، تورم یا بیرون زدگی همراه باشد. در بعضی افراد، بواسیر بیشتر با خونریزی شناخته می شود و درد علامت اصلی آن نیست. به همین دلیل اگر فرد تنها بر اساس احساس سوزش برای خودش تشخیص بواسیر بگذارد، ممکن است در اشتباه باشد.

این مسئله اهمیت معاینه و تشخیص دقیق را بیشتر نشان می دهد. گاهی بیمار مدت ها برای چیزی که فکر می کند بواسیر است، دارو مصرف می کند، در حالی که علت اصلی مشکل چیز دیگری است.

زخم های کوچک در ناحیه مقعد چه نقشی دارند؟

یکی از علت های مهم درد و سوزش بعد از اجابت مزاج، ایجاد یک زخم یا پارگی کوچک در بافت ناحیه مقعد است. این حالت معمولا زمانی رخ می دهد که مدفوع سفت، خشک یا بزرگ از این ناحیه عبور کند.

در چنین شرایطی، فرد ممکن است در لحظه دفع درد تیز و مشخصی احساس کند و بعد از آن هم سوزش برای مدتی ادامه داشته باشد. بعضی بیماران این درد را به شکل بریدگی یا سوزش شدید توصیف می کنند.

اگر می خواهید درباره علائم، علت ها و روش های درمان شقاق مقعد بیشتر بدانید، باید توجه داشته باشید که این مشکل معمولا با یبوست، زور زدن و آسیب به بافت حساس ناحیه ارتباط دارد و تشخیص آن با بررسی علائم و معاینه دقیق انجام می شود.

همین زخم کوچک اگر درمان نشود یا فرد همچنان با یبوست درگیر باشد، می تواند باعث تکرار درد در هر بار اجابت مزاج شود.

چه علائمی نشان می دهند مشکل جدی تر از یک تحریک ساده است؟

گاهی ناراحتی خیلی خفیف و کوتاه مدت است و با اصلاح تغذیه برطرف می شود. اما در بعضی شرایط، علائم نشان می دهند که نباید موضوع را ساده در نظر گرفت.

نشانه هایی که باید جدی گرفته شوند عبارتند از:

• درد تکرارشونده بعد از هر دفع

• سوزش شدید که مدت زیادی ادامه پیدا می کند

• مشاهده خون روی دستمال یا مدفوع

• احساس بریدگی یا زخم

• بیرون زدگی یا توده در اطراف مقعد

• خارش مداوم

• ترشح غیر عادی

• درد هنگام نشستن

وجود این علائم به معنی یک بیماری خطرناک نیست، اما قطعا نشان می دهد که بررسی بیشتر لازم است.

آیا خوددرمانی همیشه جواب می دهد؟

بسیاری از افراد در اولین مرحله سراغ پمادها یا داروهای بدون نسخه می روند. این کار در برخی موارد ممکن است به کاهش موقت علائم کمک کند، اما همیشه راه حل نهایی نیست.

مشکل اصلی اینجاست که خوددرمانی معمولا روی علامت تمرکز می کند، نه علت. مثلا اگر درد ناشی از یبوست مزمن باشد، پماد نمی تواند مشکل اصلی را حل کند. یا اگر زخم ناحیه به دلیل فشار هنگام دفع ایجاد شده باشد، تا زمانی که این فشار ادامه دارد، درمان کامل اتفاق نمی افتد.

به همین دلیل اگر ناراحتی بیشتر از چند روز طول کشید یا مرتب تکرار شد، بهتر است به جای تغییر مداوم داروها، علت دقیق بررسی شود.

نقش تغذیه در کاهش درد بعد از اجابت مزاج

رژیم غذایی مناسب می تواند هم در پیشگیری و هم در کاهش علائم بسیار موثر باشد. مهم ترین هدف، نرم نگه داشتن مدفوع و کم کردن فشار هنگام دفع است.

برای این کار معمولا توصیه می شود:

• مصرف میوه و سبزیجات بیشتر شود

• حبوبات و غلات کامل در برنامه غذایی قرار بگیرند

• آب کافی نوشیده شود

• غذاهای بسیار کم فیبر کمتر مصرف شوند

• فعالیت بدنی فراموش نشود

این اقدامات ساده هستند، اما در عمل تاثیر زیادی دارند. بسیاری از بیماران وقتی فقط چند عادت غذایی را اصلاح می کنند، متوجه می شوند که شدت درد و سوزش به شکل محسوسی کمتر شده است.

نشستن طولانی چه تاثیری دارد؟

نشستن طولانی مدت، به خصوص روی سطوح سفت، می تواند فشار بیشتری به ناحیه نشیمنگاه وارد کند. اگر فرد از قبل در این ناحیه التهاب یا زخم داشته باشد، این وضعیت ممکن است ناراحتی را بیشتر کند.

همین مسئله در مورد افرادی که شغل پشت میزی دارند بیشتر دیده می شود. آنها ممکن است علاوه بر یبوست ناشی از کم تحرکی، به دلیل نشستن زیاد هم ناراحتی بیشتری احساس کنند.

برای این افراد، بلند شدن در فواصل منظم، پیاده روی کوتاه و کاهش مدت نشستن بدون وقفه می تواند کمک کننده باشد.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟

همه موارد درد بعد از اجابت مزاج اورژانسی نیستند، اما بعضی شرایط نیاز به مراجعه دارند. اگر درد شدید است، چند بار تکرار شده، با خونریزی همراه است یا زندگی روزمره را مختل کرده، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.

همچنین اگر فرد:

• دچار یبوست طولانی شده باشد

• همراه با درد، توده یا تورم احساس کند

• سابقه طولانی ناراحتی داشته باشد

• با درمان خانگی بهتر نشده باشد

نباید مراجعه را بیش از این عقب بیندازد.

بررسی زودتر کمک می کند مشکل در مراحل ساده تر کنترل شود و بیمار مجبور نباشد مدت طولانی با درد و اضطراب زندگی کند.

پزشک چگونه علت درد را تشخیص می دهد؟

تشخیص معمولا از شرح حال شروع می شود. پزشک از بیمار درباره زمان شروع علائم، شدت درد، وجود خونریزی، نوع دفع و سابقه یبوست سوال می کند.

بعد از آن، در صورت نیاز معاینه انجام می شود. این معاینه معمولا به پزشک کمک می کند تشخیص دهد آیا مشکل بیشتر به بواسیر مربوط است، به زخم ناحیه مربوط می شود یا علت دیگری وجود دارد.

بعضی بیماران از معاینه می ترسند و مراجعه را عقب می اندازند، اما در عمل همین معاینه کوتاه می تواند جلوی ماه ها ناراحتی و درمان اشتباه را بگیرد.

نظر پزشک درباره درد بعد از اجابت مزاج

از نگاه پزشکی، درد و سوزش بعد از دفع را نباید فقط یک ناراحتی ساده در نظر گرفت، به خصوص اگر تکرار شونده باشد. در بسیاری از بیماران، علت اصلی به یبوست، فشار زیاد هنگام اجابت مزاج یا ایجاد زخم های کوچک در ناحیه مقعد برمی گردد. نکته مهم این است که بیمار فقط روی کاهش موقت درد تمرکز نکند. اگر علت زمینه ای اصلاح نشود، علائم دوباره برمی گردند. بررسی به موقع کمک می کند درمان مناسب انتخاب شود و از مزمن شدن مشکل جلوگیری شود.

چگونه از تکرار این مشکل جلوگیری کنیم؟

پیشگیری معمولا ساده تر از درمان است. اگر فرد مستعد یبوست و ناراحتی بعد از دفع باشد، باید روی عادت های روزانه خود بیشتر دقت کند.

چند اقدام مهم عبارتند از:

• مصرف روزانه آب کافی

• استفاده از غذاهای فیبردار

• داشتن تحرک منظم

• نادیده نگرفتن احساس دفع

• پرهیز از زور زدن

• محدود کردن زمان نشستن روی توالت

• مراجعه زودتر در صورت تکرار علائم

این اقدامات شاید ساده به نظر برسند، اما در عمل از بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری می کنند.

جمع بندی

درد و سوزش بعد از اجابت مزاج علامتی نیست که باید همیشه نادیده گرفته شود. این مشکل می تواند از یک تحریک موقت تا یک بیماری مشخص در ناحیه مقعد ناشی شود. یبوست، زور زدن، رژیم غذایی نامناسب و ایجاد زخم های کوچک از مهم ترین علت های آن هستند.

نکته اصلی این است که اگر این علامت تکرار می شود، نباید فقط با حدس و خوددرمانی ادامه داد. تشخیص درست، مسیر درمان را کوتاه تر و موثرتر می کند. هرچه علت اصلی زودتر مشخص شود، احتمال اینکه بیمار با درمان ساده تر به نتیجه برسد بیشتر خواهد بود.

در نهایت، بدن با درد و سوزش بی دلیل هشدار نمی دهد. اگر این هشدار تکرار می شود، بهتر است آن را جدی بگیرید.

با این حال، بعضی اصول در بسیاری از درمان های ناحیه مقعد مشترک هستند. یکی از مهم ترین آنها نرم نگه داشتن مدفوع است. انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا اشاره می کند که بعد از جراحی بواسیر، رژیم غذایی حاوی فیبر، مکمل فیبر و مصرف مایعات برای جلوگیری از مشکل در دفع اهمیت دارند.

چرا روزهای اول بعد از درمان اهمیت زیادی دارند؟

ناحیه مقعد به دلیل عبور روزانه مدفوع شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از محل های جراحی بدن دارد. بیمار ممکن است همزمان با درد محل درمان، نگرانی درباره اولین دفع بعد از عمل نیز داشته باشد.

این نگرانی گاهی باعث می شود فرد رفتن به توالت را به تعویق بیندازد یا غذای خود را بیش از حد محدود کند. چنین رفتارهایی می توانند نتیجه معکوس داشته باشند، زیرا سفت شدن مدفوع ممکن است دفع بعدی را دشوارتر کند.

ASCRS توضیح می دهد که بسیاری از جراحان کولون و رکتوم انتظار دارند بیمار در 48 ساعت اول پس از جراحی بواسیر دفع داشته باشد و برای این منظور رژیم پر فیبر، مایعات و در صورت نیاز درمان یبوست مورد توجه قرار می گیرد.

بنابراین هدف در روزهای نخست این نیست که بیمار از اجابت مزاج فرار کند، بلکه باید شرایطی فراهم شود که دفع با فشار کمتری انجام شود.

اولین اجابت مزاج بعد از درمان چگونه است؟

یکی از اصلی ترین نگرانی ها بعد از بعضی درمان های نشیمنگاهی، اولین دفع است. مقدار درد و ناراحتی به نوع درمان و شرایط هر بیمار بستگی دارد.

نکته مهم این است که بیمار نباید برای دفع زور زیادی وارد کند. اگر مدفوع سفت باشد، فشار روی محل درمان افزایش پیدا می کند و تجربه دفع دشوارتر خواهد شد.

رژیم غذایی حاوی فیبر یکی از اقدامات موثر برای نرم تر شدن مدفوع است. NIDDK توضیح می دهد که مواد غذایی پر فیبر می توانند مدفوع را نرم تر و دفع آن را راحت تر کنند و نوشیدن مایعات نیز به عملکرد بهتر فیبر کمک می کند.

اگر پزشک نرم کننده مدفوع یا داروی خاصی تجویز کرده است، بهتر است دقیقا طبق دستور مصرف شود و بیمار مقدار یا نوع دارو را خودسرانه تغییر ندهد.

بعد از درمان چه غذاهایی مناسب تر هستند؟

رژیم غذایی روزهای بعد از درمان باید به شکلی باشد که احتمال یبوست را کاهش دهد.

میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل منابع مناسبی برای دریافت فیبر هستند. NIDDK میزان نیاز روزانه بزرگسالان به فیبر را بسته به سن و جنس حدود 22 تا 34 گرم ذکر می کند و توصیه دارد افزایش فیبر به تدریج انجام شود.

یک برنامه غذایی مناسب می تواند شامل مواردی مانند میوه تازه، سبزیجات پخته یا خام متناسب با تحمل فرد، نان و غلات سبوس دار و حبوبات باشد.

در مقابل، مصرف مقدار زیاد غذاهای کم فیبر در فردی که مستعد یبوست است ممکن است شرایط دفع را دشوارتر کند.

نقش آب را فراموش نکنید

افزایش فیبر بدون توجه به مصرف مایعات همیشه نتیجه مطلوب ایجاد نمی کند. NIDDK تاکید می کند که نوشیدن آب و سایر مایعات به فیبر کمک می کند عملکرد بهتری در نرم کردن مدفوع داشته باشد.

البته بیمارانی که به دلیل بیماری قلبی، کلیوی یا مشکلات دیگر محدودیت مصرف مایعات دارند باید مقدار مصرف را با پزشک خود هماهنگ کنند.

چگونه از یبوست بعد از درمان جلوگیری کنیم؟

یبوست یکی از مشکلاتی است که می تواند دوران نقاهت را برای بیمار سخت تر کند.

در بعضی عمل ها، داروهای مسکن نیز ممکن است احتمال یبوست را افزایش دهند. ASCRS در توصیه های مربوط به دوران نقاهت برخی جراحی های مقعدی به اهمیت فیبر، آب و جلوگیری از یبوستی که می تواند با بعضی مسکن های نسخه ای ایجاد شود اشاره می کند.

برای کاهش احتمال یبوست معمولا چند اقدام در کنار یکدیگر اهمیت دارند:

• دریافت فیبر کافی

• نوشیدن مایعات متناسب با شرایط فرد

• حرکت و پیاده روی سبک در صورت اجازه پزشک

• خودداری از زور زدن

• پرهیز از نشستن طولانی روی توالت

• مصرف دارو یا نرم کننده مدفوع فقط طبق دستور پزشک

NIDDK نیز در توصیه های مربوط به بواسیر بر فیبر، مایعات، نرم کننده مدفوع در صورت نیاز و پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی در توالت تاکید دارد.

حمام آب گرم چه کمکی می کند؟

یکی از توصیه هایی که در مراقبت از بسیاری از مشکلات ناحیه مقعد دیده می شود، استفاده از حمام آب گرم یا Sitz Bath است.

قرار گرفتن ناحیه در آب گرم می تواند به کاهش ناراحتی کمک کند. Mayo Clinic برای کاهش علائم هموروئید استفاده از آب گرم را به مدت حدود 10 تا 15 دقیقه و چند مرتبه در روز مطرح می کند.

در مراقبت بعد از بعضی جراحی های مقعدی نیز استفاده از Sitz Bath توصیه می شود. ASCRS آن را بخشی از مراقبت دوران نقاهت برخی جراحی های این ناحیه معرفی می کند.

با این حال، اگر پزشک برای نوع خاص عمل دستور متفاوتی داده است، همان دستور اولویت دارد.

بهداشت محل درمان چگونه باید باشد؟

تمیز نگه داشتن ناحیه اهمیت دارد، اما تمیز کردن خشن می تواند باعث تحریک بیشتر پوست شود.

بعد از دفع بهتر است ناحیه طبق دستور پزشک به آرامی تمیز شود. Mayo Clinic در توصیه های مراقبت از پوست اطراف مقعد، شستشوی ملایم و خودداری از ساییدن پوست با پارچه زبر را توصیه می کند.

پس از شستشو نیز بهتر است محل بدون اصطکاک شدید خشک شود.

استفاده خودسرانه از مواد ضد عفونی کننده قوی، صابون های معطر یا محصولات مختلف روی محل جراحی ممکن است مناسب نباشد، مگر اینکه پزشک استفاده از محصول مشخصی را توصیه کرده باشد.

مراقبت های بعد از درمان بواسیر چرا روی نتیجه اثر دارند؟

موفقیت درمان فقط به روشی که پزشک انجام می دهد وابسته نیست. رفتار بیمار در دوران نقاهت نیز اهمیت دارد.

برای مثال اگر بواسیر درمان شده اما فرد همچنان دچار یبوست شدید باشد و هنگام هر دفع زور زیادی وارد کند، یکی از عوامل اصلی ایجاد فشار در ناحیه همچنان باقی مانده است. NIDDK زور زدن و نشستن طولانی روی توالت را از رفتارهایی می داند که باید در مدیریت هموروئید از آنها اجتناب شود.

به همین علت آشنایی با مراقبت‌های حیاتی پس از درمان بواسیر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا موضوعاتی مانند نحوه دفع، رژیم غذایی، کنترل درد، بهداشت ناحیه و تشخیص علائم غیر عادی می توانند روی تجربه بیمار در دوره بهبود تاثیر بگذارند.

مهم است که بیمار دستور اختصاصی پزشک خود را جایگزین توصیه های عمومی نکند، زیرا مراقبت بعد از رابربند، لیزر، هموروئیدکتومی و سایر روش ها الزاما یکسان نیست.

بعد از درمان چقدر باید استراحت کرد؟

مدت زمان استراحت به روش درمان بستگی دارد و نمی توان یک عدد مشخص برای همه بیماران تعیین کرد.

بعضی روش های سرپایی اجازه بازگشت سریع تر به فعالیت معمول را می دهند، در حالی که بعد از جراحی های گسترده تر ممکن است بیمار به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.

بهتر است قبل از ترک مرکز درمانی، بیمار پاسخ چند سوال را از پزشک دریافت کند:

چه زمانی می توانم به محل کار برگردم؟

از چه زمانی رانندگی مجاز است؟

چه زمانی ورزش را شروع کنم؟

آیا محدودیتی برای بلند کردن اجسام وجود دارد؟

چه زمانی می توانم مدت طولانی بنشینم؟

پاسخ این سوالات باید بر اساس روش درمان و وضعیت همان بیمار داده شود.

آیا باید بعد از درمان تمام روز در رختخواب بود؟

در بسیاری از بیماران، استراحت به معنی بی حرکتی کامل نیست. زمان و شدت فعالیت باید بر اساس نوع جراحی و دستور پزشک تنظیم شود.

حرکت سبک می تواند بخشی از روند بازگشت به فعالیت عادی باشد، اما فعالیت سنگین یا ورزش بدون اجازه پزشک ممکن است مناسب نباشد.

ASCRS نیز توصیه می کند بیمار قبل از جراحی درباره مراقبت های بعد از عمل و مدت زمانی که باید از کار دور باشد با جراح صحبت کند.

بنابراین بهتر است بیمار نه بیش از حد عجله کند و نه بدون دلیل برای مدت طولانی کاملا بی تحرک باقی بماند.

درد بعد از درمان تا چه حد طبیعی است؟

مقداری درد یا ناراحتی بعد از بسیاری از اقدامات درمانی قابل انتظار است، اما شدت آن به نوع روش بستگی دارد.

هموروئیدکتومی معمولا دوران نقاهت متفاوتی نسبت به درمان های کم تهاجمی دارد. ASCRS نیز توضیح می دهد که جراحی هموروئید می تواند با دوره نقاهت و درد بعد از عمل همراه باشد.

اگر پزشک داروی مسکن تجویز کرده است، بهتر است مطابق دستور مصرف شود.

در مقابل، درد شدید و رو به افزایش یا دردی که با علائم غیر عادی دیگری همراه است باید با پزشک مطرح شود. تغییر ناگهانی در الگوی درد ارزش توجه دارد، به خصوص اگر بیمار در روزهای قبل روند رو به بهبودی داشته است.

خونریزی بعد از درمان همیشه نگران کننده است؟

مقدار محدودی خونریزی ممکن است بعد از بعضی درمان های ناحیه مقعد رخ دهد و نوع عمل در میزان قابل انتظار آن نقش دارد.

با این حال بیمار باید قبل از ترخیص بداند چه مقدار خونریزی برای روش انجام شده قابل انتظار است و چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرد.

اگر خونریزی شدید است، متوقف نمی شود یا بیمار همراه آن احساس ضعف، سرگیجه یا علائم غیر عادی دیگری دارد، نباید منتظر مراجعه بعدی بماند و باید طبق دستور مرکز درمانی برای ارزیابی اقدام کند.

چه علائمی بعد از درمان نیاز به تماس با پزشک دارند؟

دستور پزشک درباره علائم هشدار از هر راهنمای عمومی مهم تر است. با این حال، به صورت کلی تغییرات شدید یا غیر منتظره در وضعیت بیمار باید بررسی شوند.

مواردی مانند خونریزی قابل توجه، درد شدید و رو به افزایش، تب، مشکل جدی در دفع یا علائمی که با روند معمول بهبود تفاوت دارند ارزش تماس با پزشک را دارند.

همچنین اگر بیمار برای مدت قابل توجهی بعد از جراحی قادر به دفع نباشد، بهتر است طبق دستور پزشک اقدام کند. ASCRS به اهمیت دفع در روزهای ابتدایی بعد از جراحی بواسیر و مدیریت یبوست اشاره می کند.

چه کارهایی را بعد از درمان خودسرانه انجام ندهیم؟

یکی از اشتباهات دوران نقاهت این است که بیمار بر اساس تجربه دوستان یا مطالب پراکنده اینترنت، درمان خود را تغییر دهد.

برای مثال بهتر است موارد زیر بدون هماهنگی با پزشک انجام نشوند:

• قطع یا تغییر دوز داروهای تجویز شده

• مصرف خودسرانه ملین های قوی

• استفاده از پمادهای مختلف روی محل درمان

• شروع زودهنگام فعالیت سنگین

• مصرف مکمل یا داروی گیاهی با هدف تسریع ترمیم

• دستکاری محل جراحی

حتی توصیه ای که برای یک بیمار مفید بوده ممکن است برای فرد دیگری با روش درمان متفاوت مناسب نباشد.

نظر پزشک درباره دوران نقاهت

از دیدگاه پزشکی، یکی از مهم ترین اهداف بعد از درمان بیماری های ناحیه مقعد این است که بیمار بتواند بدون یبوست و فشار شدید اجابت مزاج داشته باشد. بسیاری از افراد به دلیل ترس از درد، غذا خوردن را محدود می کنند یا دفع را به تعویق می اندازند، در حالی که این کار ممکن است مدفوع را سفت تر و دفع بعدی را دشوارتر کند. مصرف فیبر و مایعات متناسب با شرایط بیمار، استفاده صحیح از داروهای تجویز شده، رعایت بهداشت و توجه به علائم هشدار بخش مهمی از دوران بهبود هستند. نوع مراقبت نیز باید با روش درمان هماهنگ باشد و توصیه جراح یا پزشک معالج همیشه بر دستورهای عمومی اولویت دارد.

چک لیست روزهای بعد از درمان

برای اینکه نکات مهم فراموش نشوند، می توان یک چک لیست ساده در نظر گرفت:

این جدول جای دستور ترخیص پزشک را نمی گیرد، اما می تواند یادآور اصول کلی دوران نقاهت باشد.

چگونه احتمال بازگشت مشکلات را کاهش دهیم؟

بعد از پایان دوره نقاهت نیز اصلاح عادت های دفع اهمیت دارد.

رژیم غذایی حاوی فیبر و مصرف مایعات به نرم تر شدن مدفوع کمک می کنند. همچنین پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی روی توالت از توصیه های اصلی برای کاهش فشار روی ناحیه مقعد است.

اگر فرد به یبوست مزمن مبتلا است، بهتر است فقط در روزهای بعد از درمان به آن توجه نکند و علت یبوست نیز بررسی و مدیریت شود.

این موضوع برای فردی که بارها با مشکلات مقعدی مواجه شده اهمیت بیشتری دارد.

جمع بندی

دوران نقاهت بخش مهمی از فرایند درمان بیماری های نشیمنگاهی است. حتی اگر درمان به خوبی انجام شده باشد، یبوست، زور زدن، رعایت نکردن بهداشت یا بازگشت زودهنگام به فعالیت سنگین می توانند روزهای پس از درمان را دشوارتر کنند.

یکی از مهم ترین اصول، نرم نگه داشتن مدفوع است. منابع تخصصی جراحی کولون و رکتوم نیز بعد از جراحی بواسیر بر دریافت فیبر، مایعات و مدیریت یبوست تاکید دارند.

استفاده از حمام آب گرم در صورت تایید پزشک، تمیز کردن ملایم ناحیه و بازگشت تدریجی به فعالیت نیز می توانند بخشی از مراقبت دوره بهبود باشند.

در نهایت، برنامه مراقبت باید بر اساس نوع بیماری و روش درمان تنظیم شود. دستور پزشک معالج درباره دارو، رژیم غذایی، فعالیت و مراقبت از محل درمان از توصیه های عمومی مهم تر است و در صورت ایجاد علائم غیر عادی نیز بهتر است بیمار به جای خوددرمانی با پزشک یا مرکز درمانی خود تماس بگیرد.

بسیاری از افراد زمانی به این عادت ها توجه می کنند که با علائمی مانند درد هنگام دفع، خون روی دستمال توالت، خارش یا ناراحتی مقعد مواجه شده اند. در حالی که اصلاح عادت دفع می تواند بخشی مهم از پیشگیری از این مشکلات باشد.

NIDDK زور زدن هنگام دفع و نشستن طولانی روی توالت را از عوامل مرتبط با هموروئید می داند و برای کاهش مشکلات ناشی از یبوست نیز مصرف فیبر، مایعات و فعالیت بدنی را توصیه می کند.

چرا عادت دفع اهمیت دارد؟

دفع طبیعی نباید به یک فرایند طولانی و همراه با فشار شدید تبدیل شود. اگر فرد به طور مرتب برای خروج مدفوع زور بزند، مدت زیادی روی توالت بنشیند یا با مدفوع بسیار خشک و سفت مواجه باشد، فشار بیشتری به ناحیه انتهایی دستگاه گوارش وارد می شود.

برای مثال، فشار مکرر هنگام اجابت مزاج یکی از عوامل شناخته شده مرتبط با ایجاد یا تشدید هموروئید است. عبور مدفوع سفت و بزرگ نیز می تواند باعث ایجاد پارگی در پوشش مقعد شود.

بنابراین سلامت ناحیه مقعد فقط به استفاده از پماد یا درمان بعد از ایجاد بیماری وابسته نیست. نحوه دفع نیز اهمیت دارد.

اشتباه اول؛ زور زدن برای دفع

یکی از عادت های نامناسب این است که فرد حتی زمانی که دفع به راحتی انجام نمی شود، برای مدت طولانی فشار وارد کند.

این اتفاق معمولا در افرادی که یبوست دارند بیشتر دیده می شود. مدفوع خشک و سفت به راحتی حرکت نمی کند و فرد تصور می کند با فشار بیشتر می تواند مشکل را حل کند.

در حالی که زور زدن مکرر فشار وارد شده به عروق ناحیه مقعد را افزایش می دهد و یکی از عوامل مرتبط با بواسیر محسوب می شود. NIDDK به طور مشخص زور زدن هنگام اجابت مزاج را در میان عوامل ایجاد هموروئید قرار داده است.

اگر دفع مرتب نیاز به فشار زیاد دارد، بهتر است علت مشکل بررسی شود و به جای تبدیل زور زدن به یک عادت روزانه، روی اصلاح یبوست تمرکز شود.

اشتباه دوم؛ نشستن طولانی روی توالت

تلفن همراه باعث شده زمان حضور بسیاری از افراد در توالت بیشتر از چیزی باشد که برای دفع نیاز دارند.

ممکن است دفع در چند دقیقه تمام شده باشد، اما فرد همچنان مشغول خواندن پیام ها، شبکه های اجتماعی یا تماشای ویدیو باشد.

این عادت چندان بی اهمیت نیست. نشستن طولانی روی توالت یکی از عوامل مرتبط با هموروئید است.

اگر دفع تمام شده است، دلیلی برای ادامه نشستن وجود ندارد. بهتر است استفاده از تلفن همراه، مطالعه یا فعالیت های دیگر را به خارج از توالت منتقل کنید.

اشتباه سوم؛ نادیده گرفتن مداوم احساس دفع

بعضی افراد به دلیل شلوغی محل کار، نبود سرویس بهداشتی مناسب یا عادت شخصی، دفع را بارها به تعویق می اندازند.

اگر احساس نیاز به اجابت مزاج وجود دارد، بهتر است در صورت امکان به آن پاسخ داده شود. NIDDK در توصیه های مربوط به درمان و پیشگیری از یبوست، تلاش برای داشتن الگوی منظم دفع و ایجاد زمان کافی برای اجابت مزاج را مطرح می کند.

به خصوص اگر فرد از قبل مستعد یبوست باشد، بهتر است دفع را به یک فعالیت عجولانه یا کاری که همیشه به تعویق می افتد تبدیل نکند.

اشتباه چهارم؛ مصرف کم فیبر

رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در شکل و قوام مدفوع دارد.

سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غلات کامل از منابع شناخته شده فیبر هستند. دریافت فیبر کافی می تواند مدفوع را نرم تر و عبور آن را آسان تر کند. NIDDK نیز مصرف مواد غذایی پر فیبر را برای نرم شدن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع توصیه می کند.

افرادی که رژیم آنها بیشتر از مواد غذایی کم فیبر تشکیل شده است ممکن است بیشتر مستعد یبوست شوند.

البته افزایش فیبر بهتر است تدریجی باشد. اگر فردی سال ها فیبر کمی مصرف کرده است، اضافه کردن مقدار بسیار زیاد آن در یک روز ممکن است باعث نفخ و ناراحتی شود.

اشتباه پنجم؛ مصرف مایعات ناکافی

فیبر برای عملکرد مناسب به دریافت کافی مایعات نیاز دارد.

NIDDK توصیه می کند در کنار مصرف مواد غذایی حاوی فیبر، آب و سایر مایعات مناسب نیز مصرف شوند تا فیبر بتواند بهتر به نرم شدن مدفوع کمک کند.

مقدار مورد نیاز مایعات برای همه افراد یکسان نیست و شرایط جسمی، فعالیت، آب و هوا و بیماری های زمینه ای می توانند روی آن تاثیر بگذارند.

اگر پزشک به دلیل بیماری خاصی محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده است، همان توصیه پزشکی باید در اولویت قرار گیرد.

مدفوع سفت چگونه به ناحیه مقعد آسیب می زند؟

مدفوع بسیار خشک یا بزرگ ممکن است هنگام عبور فشار و کشش بیشتری به کانال مقعد وارد کند.

یکی از مشکلاتی که در چنین شرایطی ممکن است ایجاد شود شقاق مقعد است. شقاق یک پارگی کوچک در بافت پوشاننده مقعد است و یبوست، زور زدن و عبور مدفوع سفت یا بزرگ از علل شایع آن محسوب می شوند.

درد هنگام اجابت مزاج و مشاهده خون از علائم شناخته شده این مشکل هستند. در بعضی بیماران ممکن است درد برای مدتی بعد از دفع نیز ادامه داشته باشد.

به همین دلیل اگر دفع مرتب دردناک شده است، بهتر است مشکل فقط با مصرف خودسرانه پماد پوشانده نشود و علت درد مشخص شود.

آیا درد هنگام دفع همیشه ناشی از یک بیماری است؟

گاهی یک دوره کوتاه یبوست می تواند باعث ناراحتی موقت هنگام دفع شود. اما درد شدید، مکرر یا طولانی نیاز به توجه بیشتری دارد.

NHS تاکید می کند که درد مقعد علت های مختلفی دارد و فرد نباید علت آن را به تنهایی تشخیص دهد. یبوست و بواسیر از جمله علت های رایج هستند، اما مشکلات دیگری نیز می توانند باعث درد شوند.

اگر درد چند بار تکرار شده یا با خونریزی، تورم یا سایر علائم همراه است، بررسی پزشکی منطقی تر از ادامه خوددرمانی خواهد بود.

فرق بواسیر با زخم ناشی از دفع چیست؟

بواسیر و پارگی بافت مقعد ممکن است هر دو با خونریزی هنگام اجابت مزاج همراه شوند، اما ماهیت آنها متفاوت است.

بواسیر داخلی ممکن است خونریزی داشته باشد اما بدون درد باشد، در حالی که پارگی مقعد اغلب با درد هنگام عبور مدفوع همراه است.

با این حال، این تفاوت ها برای تشخیص قطعی کافی نیستند.

آیا تمیز کردن زیاد هم می تواند مشکل ساز شود؟

بهداشت ناحیه مقعد مهم است، اما تمیز کردن خشن یا مکرر پوست می تواند باعث تحریک شود.

Healthdirect توصیه می کند ناحیه پس از دفع به شکل ملایم تمیز و خشک شود.

اگر فرد به دلیل احساس خارش مرتب پوست را با فشار زیاد پاک کند، ممکن است حساسیت و ناراحتی بیشتر شود.

بنابراین هدف باید تمیز نگه داشتن ناحیه بدون ایجاد اصطکاک و تحریک غیر ضروری باشد.

برای داشتن دفع راحت تر چه کار کنیم؟

برخلاف تصور، داشتن دفع راحت فقط به یک دارو وابسته نیست. مجموعه ای از عادت های ساده می تواند عملکرد دستگاه گوارش را بهتر کند.

چند مورد مهم عبارتند از:

• مصرف مواد غذایی حاوی فیبر

• نوشیدن مایعات کافی

• فعالیت بدنی منظم

• پرهیز از زور زدن

• محدود کردن زمان نشستن روی توالت

• پاسخ دادن به احساس طبیعی دفع

• بررسی یبوست مداوم

NIDDK مصرف فیبر کافی، مایعات و فعالیت بدنی را در میان اقدامات مهم برای پیشگیری و درمان یبوست قرار می دهد.

آیا فعالیت بدنی روی دفع تاثیر دارد؟

کمبود فعالیت بدنی یکی از عواملی است که می تواند با یبوست ارتباط داشته باشد. NIDDK نیز فعالیت بدنی ناکافی را در میان عواملی قرار می دهد که ممکن است در یبوست نقش داشته باشند.

این موضوع به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به یبوست فقط با ورزش درمان می شود. رژیم غذایی، مصرف مایعات، داروها و بعضی بیماری های زمینه ای نیز می توانند در این مشکل نقش داشته باشند.

اما برای فردی که بخش زیادی از روز را پشت میز می نشیند، اضافه کردن پیاده روی و تحرک به برنامه روزانه می تواند بخشی از سبک زندگی سالم تر باشد.

اگر یبوست با تغییر رژیم غذایی بهتر نشود چه کنیم؟

یبوست همیشه ناشی از تغذیه نامناسب نیست.

NIDDK علاوه بر کمبود فیبر، کمبود مایعات و فعالیت کم، بیماری هایی مانند دیابت، کم کاری تیروئید و برخی اختلالات عصبی را نیز در میان علت های احتمالی یبوست قرار می دهد. بعضی داروها نیز می توانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.

بنابراین فردی که برای مدت طولانی دچار یبوست است نباید فقط مقدار فیبر را بیشتر و بیشتر کند و علت اصلی را نادیده بگیرد.

اگر مشکل مداوم است، بررسی پزشکی می تواند مشخص کند آیا عامل دیگری وجود دارد یا خیر.

آیا استفاده از ملین همیشه کار درستی است؟

ملین ها در بعضی افراد و شرایط می توانند برای درمان یبوست مورد استفاده قرار گیرند، اما انتخاب نوع درمان بهتر است با توجه به علت و شدت مشکل انجام شود.

NIDDK ابتدا تغییر رژیم غذایی، افزایش فعالیت و اصلاح عادت دفع را مطرح می کند و بسته به شرایط بیمار ممکن است پزشک درمان های دیگری نیز پیشنهاد کند.

مصرف خودسرانه و مداوم هر دارویی برای یک مشکل مزمن بدون مشخص شدن علت اصلی، رویکرد مناسبی نیست.

نظر پزشک درباره عادت های دفع

از دیدگاه پزشکی، یکی از نکات مهم این است که بیمار فقط زمانی به سلامت ناحیه مقعد توجه نکند که درد یا خونریزی شروع شده است. زور زدن روزانه، نشستن طولانی روی توالت و یبوست مداوم می توانند فشار زیادی به این ناحیه وارد کنند. اگر مدفوع مرتب سفت است، باید دلیل آن بررسی و عادت های غذایی و دفع اصلاح شوند. از طرف دیگر، درد و خونریزی مکرر را نباید خودسرانه به بواسیر نسبت داد، زیرا مشکلات مختلفی می توانند علائم مشابه ایجاد کنند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

هر ناراحتی کوتاه مدت هنگام دفع نیاز به مراجعه فوری ندارد، اما بعضی علائم ارزش بررسی بیشتری دارند.

بهتر است در شرایط زیر برای ارزیابی پزشکی اقدام شود:

• درد هنگام دفع مرتب تکرار می شود

• خونریزی مقعدی وجود دارد

• درد شدید یا رو به افزایش است

• یبوست برای مدت طولانی ادامه دارد

• تغییر مشخص و جدیدی در عادت دفع ایجاد شده است

• علائم با اقدامات ساده بهبود پیدا نمی کنند

NHS توصیه می کند درد مقعدی شدید، مداوم یا همراه با خونریزی بررسی شود و از خود تشخیصی علت درد پرهیز شود.

چند عادت ساده برای سلامت بهتر ناحیه مقعد

بسیاری از رفتارهای مفید پیچیده نیستند.

اگر نیاز به دفع ندارید، برای مدت طولانی روی توالت منتظر نمانید. اگر دفع انجام شده است، نشستن را فقط برای استفاده از تلفن همراه ادامه ندهید.

هنگام دفع فشار شدید وارد نکنید و اگر مدفوع مرتب سفت است، به جای عادت کردن به زور زدن، علت یبوست را پیدا کنید.

رژیم غذایی متنوع و حاوی فیبر داشته باشید و در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، مایعات کافی مصرف کنید. فعالیت بدنی را نیز فراموش نکنید.

مجموع همین عادت های ساده می تواند دفع را آسان تر کند و فشار وارد شده به ناحیه انتهایی دستگاه گوارش را کاهش دهد.

جمع بندی

بسیاری از افراد تصور می کنند نحوه اجابت مزاج اهمیت چندانی ندارد، در حالی که زور زدن، نشستن طولانی روی توالت، یبوست و دفع مدفوع بسیار سفت می توانند با مشکلات ناحیه مقعد ارتباط داشته باشند.

مصرف فیبر و مایعات کافی، فعالیت بدنی، پرهیز از زور زدن و کاهش زمان غیر ضروری حضور در توالت از مهم ترین عادت هایی هستند که می توانند به دفع راحت تر کمک کنند.

در مقابل، اگر درد یا خونریزی مرتب تکرار می شود، بهتر است مشکل فقط به یبوست نسبت داده نشود. مشخص شدن علت اصلی علائم کمک می کند درمان درست انتخاب شود و از مصرف طولانی و بی دلیل داروها یا پمادهای مختلف جلوگیری شود.

شقاق و بواسیر دو بیماری متفاوت هستند. بواسیر با تورم و برجسته شدن بافت های عروقی ناحیه مقعد ارتباط دارد، در حالی که شقاق به ایجاد یک ترک یا پارگی کوچک در پوشش کانال مقعد گفته می شود. با وجود این تفاوت، هر دو بیماری ممکن است با خونریزی، درد و مشکلات هنگام دفع همراه شوند.

تشخیص درست اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان شقاق با درمان بواسیر یکسان نیست. استفاده طولانی از یک پماد یا درمان خانگی بدون مشخص شدن علت مشکل ممکن است فقط باعث به تاخیر افتادن درمان اصلی شود.

شقاق مقعدی چیست؟

شقاق یا فیشر مقعدی یک پارگی کوچک در بافت پوشاننده دهانه یا کانال مقعد است. یکی از دلایل شناخته شده ایجاد آن عبور مدفوع خشک، بزرگ یا سفت است. یبوست و فشار هنگام دفع نیز می توانند در ایجاد این آسیب نقش داشته باشند.

وقتی این پارگی ایجاد می شود، عبور مدفوع ممکن است ناحیه آسیب دیده را دوباره تحریک کند. به همین دلیل بعضی بیماران هنگام دفع درد تیز و شدیدی احساس می کنند که حتی ممکن است مدتی پس از رفتن به توالت ادامه داشته باشد.

در برخی موارد، اسپاسم عضلات اطراف مقعد نیز در ادامه درد و اختلال در ترمیم زخم نقش دارد. Mayo Clinic درد و خونریزی هنگام دفع و اسپاسم عضله اسفنکتر را از علائم و ویژگی های شناخته شده شقاق معرفی می کند.

بواسیر چیست؟

بواسیر یا هموروئید به تورم و برجسته شدن بافت های عروقی ناحیه مقعد و قسمت پایینی راست روده گفته می شود. هموروئید می تواند داخلی یا خارجی باشد.

بواسیر داخلی داخل کانال مقعد قرار دارد و ممکن است در مراحل اولیه درد زیادی ایجاد نکند. خونریزی روشن هنگام دفع یکی از علائم شناخته شده آن است.

بواسیر خارجی در اطراف دهانه مقعد ایجاد می شود و بیشتر ممکن است با درد، خارش، تورم یا وجود یک توده قابل لمس همراه باشد. اگر داخل بواسیر خارجی لخته ایجاد شود، درد می تواند قابل توجه باشد.

عواملی مانند یبوست مزمن، زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی روی توالت و رژیم غذایی کم فیبر با افزایش احتمال بروز یا تشدید هموروئید ارتباط دارند.

تفاوت شقاق و بواسیر در چیست؟

مهم ترین تفاوت این دو بیماری در نوع مشکلی است که در بافت ایجاد می شود.

در شقاق، یک ترک یا زخم در پوشش کانال مقعد ایجاد شده است. در بواسیر، بافت های عروقی ناحیه متورم و برجسته شده اند.

البته این جدول فقط برای آشنایی اولیه است و تشخیص قطعی باید با بررسی پزشکی انجام شود.

درد شقاق بیشتر است یا بواسیر؟

شدت درد در همه بیماران یکسان نیست، اما نوع درد می تواند سرنخ هایی ایجاد کند.

شقاق اغلب باعث درد تیز هنگام دفع می شود. عبور مدفوع از روی ترک باعث تحریک زخم شده و درد ممکن است بعد از اجابت مزاج نیز ادامه داشته باشد.

بواسیر داخلی در مراحل اولیه ممکن است بدون درد باشد و بیشتر با خونریزی دیده شود. Mayo Clinic نیز اشاره می کند که هموروئید داخلی معمولا درد کمتری دارد اما تمایل به خونریزی دارد، در حالی که نوع خارجی می تواند دردناک باشد.

اگر یک بواسیر خارجی دچار لخته یا ترومبوز شود، شرایط متفاوت است و بیمار ممکن است درد شدید و ناگهانی همراه با یک توده حساس در اطراف مقعد تجربه کند.

بنابراین نمی توان فقط بر اساس شدت درد تشخیص قطعی داد.

تفاوت خونریزی شقاق و بواسیر

هر دو بیماری می توانند باعث مشاهده خون هنگام دفع شوند و همین موضوع گاهی تشخیص را برای بیمار دشوار می کند.

در شقاق، خونریزی معمولا همراه با درد هنگام دفع است. در بواسیر داخلی ممکن است بیمار خونریزی داشته باشد اما درد قابل توجهی احساس نکند.

نکته مهم این است که وجود خون در مدفوع یا خونریزی مقعدی را نباید بدون بررسی به یکی از این دو بیماری نسبت داد. مشکلات دیگری نیز می توانند خونریزی ایجاد کنند و در صورت تکرار آن، بررسی پزشکی اهمیت دارد.

یبوست چگونه باعث شقاق یا بواسیر می شود؟

یکی از نقاط مشترک مهم میان این دو بیماری، ارتباط آنها با یبوست است.

وقتی مدفوع خشک و سفت می شود، فرد برای دفع فشار بیشتری وارد می کند. عبور مدفوع سخت می تواند بافت دهانه مقعد را دچار پارگی کرده و باعث ایجاد شقاق شود. از طرف دیگر، فشار مکرر هنگام دفع می تواند فشار وارد شده بر بافت هموروئیدی را افزایش دهد.

در نتیجه فردی که مدت زیادی یبوست دارد ممکن است در معرض هر دو مشکل قرار بگیرد.

اصلاح یبوست به همین دلیل یکی از اصول مهم در مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری های مقعدی است.

درمان خانگی شقاق

بسیاری از شقاق های تازه ایجاد شده ممکن است با کاهش فشار هنگام دفع و نرم نگه داشتن مدفوع فرصت ترمیم پیدا کنند.

مصرف مواد غذایی حاوی فیبر، دریافت مایعات کافی و جلوگیری از یبوست اهمیت زیادی دارد. استفاده از حمام آب گرم نیز می تواند در بعضی بیماران به کاهش درد و ناراحتی کمک کند.

اگر شقاق مزمن شده باشد یا با درمان های ساده بهبود پیدا نکند، ممکن است درمان دارویی یا روش های پزشکی دیگری مورد نیاز باشند. نوع درمان بر اساس مدت بیماری و شرایط بیمار انتخاب می شود.

بواسیر خفیف چگونه درمان می شود؟

بواسیر خفیف نیز همیشه به جراحی نیاز ندارد.

تغییر رژیم غذایی، افزایش مصرف فیبر، نرم نگه داشتن مدفوع و اصلاح عادت دفع از نخستین اقداماتی هستند که برای بسیاری از مبتلایان توصیه می شوند. NIDDK نیز تغییر رژیم غذایی و عادت توالت را از راه های درمان خانگی هموروئید معرفی می کند.

داروهای بدون نسخه، پمادها و شیاف ها ممکن است به کاهش کوتاه مدت درد، خارش یا تورم کمک کنند، اما اگر علائم ادامه پیدا کنند باید علت و شدت بیماری دوباره بررسی شود.

اگر بواسیر با درمان خانگی خوب نشود چه باید کرد؟

درمان بواسیر به درجه و نوع آن بستگی دارد. اگر بیماری از مرحله خفیف عبور کرده باشد، روش های دیگری مانند رابربند، اسکلروتراپی، روش های انعقادی یا جراحی می توانند مطرح شوند. NIDDK نیز اشاره می کند که پزشکان می توانند هموروئید را با روش های مطبی، سرپایی یا بیمارستانی درمان کنند.

یکی از روش هایی که برای برخی بیماران مورد توجه قرار می گیرد درمان بواسیر با لیزر است. در روش های لیزری کم تهاجمی، هدف کاهش حجم بافت هموروئیدی و درمان بیماری با آسیب کمتر به بافت های سالم اطراف است. انتخاب این روش باید بر اساس نوع هموروئید، درجه بیماری، مقدار بیرون زدگی و وجود بواسیر خارجی انجام شود.

در بیماری های پیشرفته ممکن است همچنان جراحی انتخاب مناسب تری باشد. بنابراین لیزر یا جراحی نباید فقط بر اساس تبلیغات یا ترجیح شخصی انتخاب شوند و معاینه بیمار نقش اصلی را در تصمیم گیری دارد.

آیا شقاق هم با لیزر درمان می شود؟

استفاده از اصطلاح لیزر برای بیماری های مقعدی ممکن است باعث شود بعضی افراد تصور کنند یک روش واحد برای شقاق و بواسیر وجود دارد، در حالی که این دو بیماری از نظر ساختار و روش درمان متفاوت هستند.

در شقاق مزمن، درمان ممکن است روی کاهش اسپاسم عضله و ایجاد فرصت برای ترمیم زخم تمرکز داشته باشد. درمان های دارویی و در موارد مقاوم برخی اقدامات جراحی می توانند مطرح شوند. Mayo Clinic نیز روش درمان شقاق را بر اساس مزمن بودن بیماری و پاسخ بیمار به درمان های اولیه تقسیم بندی می کند.

بنابراین صرف شنیدن واژه لیزر نباید جای تشخیص دقیق بیماری را بگیرد.

از روی ظاهر می توان شقاق و بواسیر را تشخیص داد؟

گاهی بواسیر خارجی یا بواسیر بیرون زده به شکل یک توده قابل مشاهده است و ممکن است بیمار خودش آن را متوجه شود.

اما شقاق معمولا یک پارگی کوچک در بافت است و تشخیص دقیق آن ممکن است نیاز به معاینه داشته باشد.

از طرف دیگر، بیماری های دیگری نیز ممکن است با درد، توده، خونریزی یا بیرون زدگی همراه باشند. پزشک معمولا با بررسی سابقه علائم و معاینه ناحیه می تواند بواسیر خارجی را تشخیص دهد و برای بررسی بواسیر داخلی ممکن است معاینه داخل مقعد انجام شود.

به همین دلیل استفاده از عکس های اینترنتی برای تشخیص قطعی بیماری روش قابل اعتمادی نیست.

نظر پزشک درباره تفاوت شقاق و بواسیر

از نگاه پزشکی، یکی از اشتباهات رایج این است که هر درد یا خونریزی ناحیه مقعد به بواسیر نسبت داده شود. بیمار مبتلا به شقاق معمولا از درد واضح هنگام دفع شکایت دارد، در حالی که بعضی بواسیرهای داخلی ممکن است بیشتر با خونریزی و بیرون زدگی خود را نشان دهند. با این حال این تفاوت ها برای تشخیص قطعی کافی نیستند. قبل از انتخاب هر درمانی باید نوع بیماری مشخص شود، زیرا استفاده طولانی از پماد بواسیر برای فردی که شقاق دارد یا انتخاب درمان بواسیر بدون مشخص شدن درجه آن می تواند نتیجه مناسبی ایجاد نکند.

آیا ممکن است فرد همزمان شقاق و بواسیر داشته باشد؟

وجود یکی از این بیماری ها مانع ایجاد دیگری نمی شود. از آنجا که یبوست، مدفوع سفت و فشار هنگام دفع می توانند در ایجاد هر دو مشکل نقش داشته باشند، ممکن است بعضی بیماران همزمان با بیش از یک بیماری ناحیه مقعد مواجه باشند.

در چنین شرایطی تشخیص دقیق اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا ممکن است بخشی از علائم مربوط به شقاق و بخش دیگری ناشی از بواسیر باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم خفیف هستند و برای مدت کوتاهی ایجاد شده اند، اصلاح یبوست و مراقبت های اولیه ممکن است کمک کننده باشند. اما بعضی شرایط نیاز به بررسی دقیق تری دارند.

مراجعه پزشکی به خصوص در موارد زیر اهمیت دارد:

• خونریزی مقعدی تکرار می شود

• درد شدید یا مداوم است

• یک توده جدید اطراف مقعد ایجاد شده است

• خونریزی مقدار قابل توجهی دارد

• علائم با مراقبت خانگی بهتر نمی شوند

• تغییر جدید در عادت دفع ایجاد شده است

• مشکل بارها عود می کند

بواسیر، شقاق و سایر مشکلات ناحیه مقعد می توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، بنابراین ادامه خوددرمانی در صورت باقی ماندن علائم منطقی نیست.

چگونه از بواسیر و شقاق پیشگیری کنیم؟

از آنجا که یبوست و فشار هنگام دفع از عوامل مشترک مهم هستند، کاهش این فشار می تواند در پیشگیری از هر دو مشکل نقش داشته باشد.

مصرف سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غلات کامل به تامین فیبر کمک می کند. دریافت مایعات کافی نیز برای نرم نگه داشتن مدفوع اهمیت دارد.

از نشستن طولانی روی توالت نیز بهتر است پرهیز شود. استفاده طولانی از تلفن همراه در توالت می تواند باعث شود فرد بسیار بیشتر از زمان مورد نیاز در این وضعیت باقی بماند.

همچنین بهتر است هنگام احساس نیاز به دفع، آن را برای مدت طولانی عقب نیندازید و هنگام اجابت مزاج از زور زدن شدید خودداری کنید. نشستن طولانی روی توالت و زور زدن از عوامل مرتبط با هموروئید هستند.

شقاق خطرناک تر است یا بواسیر؟

هیچ کدام را نمی توان بدون توجه به شرایط بیمار خطرناک تر دانست. اغلب موارد شقاق و بواسیر قابل درمان هستند، اما شدت بیماری اهمیت دارد.

شقاقی که برای مدت طولانی باقی می ماند ممکن است مزمن شود و درمان آن دشوارتر باشد. از سوی دیگر، بواسیر ممکن است بزرگ شود، بیرون بزند، دچار لخته شود یا خونریزی مکرر ایجاد کند.

موضوع مهم تر این است که بیمار مطمئن شود علائم واقعا ناشی از یکی از این دو بیماری هستند.

جمع بندی

شقاق و بواسیر هر دو در ناحیه مقعد ایجاد می شوند و می توانند با علائمی مانند خونریزی، درد و ناراحتی هنگام دفع همراه باشند، اما ماهیت آنها متفاوت است.

شقاق یک پارگی کوچک در پوشش کانال مقعد است و اغلب با درد واضح هنگام اجابت مزاج شناخته می شود. بواسیر با تورم بافت های هموروئیدی ارتباط دارد و بسته به داخلی یا خارجی بودن می تواند با خونریزی، خارش، درد، تورم یا بیرون زدگی همراه باشد.

یبوست و فشار هنگام دفع می توانند در ایجاد یا تشدید هر دو مشکل نقش داشته باشند. به همین دلیل اصلاح رژیم غذایی، مصرف فیبر، دریافت مایعات کافی و پرهیز از زور زدن از اقدامات مهم برای بسیاری از بیماران هستند.

اگر علائم ادامه پیدا کنند، درمان باید بر اساس تشخیص دقیق انجام شود. بواسیرهای خفیف ممکن است با اقدامات خانگی کنترل شوند، در حالی که بیماری های پیشرفته تر ممکن است به روش های مداخله ای نیاز داشته باشند. در مورد شقاق نیز حاد یا مزمن بودن بیماری در انتخاب درمان تاثیر دارد.

مهم ترین نکته این است که درد یا خونریزی مقعدی را برای مدت طولانی خودسرانه درمان نکنید. مشخص شدن علت اصلی علائم کمک می کند مناسب ترین درمان انتخاب شود و بیمار از مصرف بی دلیل داروها یا روش های نامناسب دور بماند.