فرق شقاق و بواسیر چیست؟ بررسی علائم، علت ها و روش های درمان

درد، سوزش یا مشاهده خون هنگام اجابت مزاج از علائمی هستند که می توانند باعث نگرانی شوند. بسیاری از افراد با مشاهده این نشانه ها تصور می کنند به بواسیر مبتلا شده اند، در حالی که یکی دیگر از بیماری های شایع ناحیه مقعد یعنی شقاق نیز می تواند علائم مشابهی ایجاد کند.

شقاق و بواسیر دو بیماری متفاوت هستند. بواسیر با تورم و برجسته شدن بافت های عروقی ناحیه مقعد ارتباط دارد، در حالی که شقاق به ایجاد یک ترک یا پارگی کوچک در پوشش کانال مقعد گفته می شود. با وجود این تفاوت، هر دو بیماری ممکن است با خونریزی، درد و مشکلات هنگام دفع همراه شوند.

تشخیص درست اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان شقاق با درمان بواسیر یکسان نیست. استفاده طولانی از یک پماد یا درمان خانگی بدون مشخص شدن علت مشکل ممکن است فقط باعث به تاخیر افتادن درمان اصلی شود.

شقاق مقعدی چیست؟

شقاق یا فیشر مقعدی یک پارگی کوچک در بافت پوشاننده دهانه یا کانال مقعد است. یکی از دلایل شناخته شده ایجاد آن عبور مدفوع خشک، بزرگ یا سفت است. یبوست و فشار هنگام دفع نیز می توانند در ایجاد این آسیب نقش داشته باشند.

وقتی این پارگی ایجاد می شود، عبور مدفوع ممکن است ناحیه آسیب دیده را دوباره تحریک کند. به همین دلیل بعضی بیماران هنگام دفع درد تیز و شدیدی احساس می کنند که حتی ممکن است مدتی پس از رفتن به توالت ادامه داشته باشد.

در برخی موارد، اسپاسم عضلات اطراف مقعد نیز در ادامه درد و اختلال در ترمیم زخم نقش دارد. Mayo Clinic درد و خونریزی هنگام دفع و اسپاسم عضله اسفنکتر را از علائم و ویژگی های شناخته شده شقاق معرفی می کند.

بواسیر چیست؟

بواسیر یا هموروئید به تورم و برجسته شدن بافت های عروقی ناحیه مقعد و قسمت پایینی راست روده گفته می شود. هموروئید می تواند داخلی یا خارجی باشد.

بواسیر داخلی داخل کانال مقعد قرار دارد و ممکن است در مراحل اولیه درد زیادی ایجاد نکند. خونریزی روشن هنگام دفع یکی از علائم شناخته شده آن است.

بواسیر خارجی در اطراف دهانه مقعد ایجاد می شود و بیشتر ممکن است با درد، خارش، تورم یا وجود یک توده قابل لمس همراه باشد. اگر داخل بواسیر خارجی لخته ایجاد شود، درد می تواند قابل توجه باشد.

عواملی مانند یبوست مزمن، زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی روی توالت و رژیم غذایی کم فیبر با افزایش احتمال بروز یا تشدید هموروئید ارتباط دارند.

تفاوت شقاق و بواسیر در چیست؟

مهم ترین تفاوت این دو بیماری در نوع مشکلی است که در بافت ایجاد می شود.

در شقاق، یک ترک یا زخم در پوشش کانال مقعد ایجاد شده است. در بواسیر، بافت های عروقی ناحیه متورم و برجسته شده اند.

ویژگی	شقاق	بواسیر
ماهیت بیماری	ترک یا پارگی بافت	تورم و برجستگی بافت هموروئیدی
درد هنگام دفع	معمولا واضح و تیز	بسته به نوع بواسیر متفاوت است
خونریزی	ممکن است وجود داشته باشد	در بواسیر داخلی شایع است
وجود توده	معمولا علامت اصلی نیست	در بواسیر خارجی یا بیرون زده ممکن است دیده شود
خارش	ممکن است ایجاد شود	در بعضی بیماران دیده می شود
ارتباط با یبوست	زیاد	زیاد
نوع درمان	بر اساس حاد یا مزمن بودن شقاق	بر اساس نوع و درجه بواسیر

البته این جدول فقط برای آشنایی اولیه است و تشخیص قطعی باید با بررسی پزشکی انجام شود.

درد شقاق بیشتر است یا بواسیر؟

شدت درد در همه بیماران یکسان نیست، اما نوع درد می تواند سرنخ هایی ایجاد کند.

شقاق اغلب باعث درد تیز هنگام دفع می شود. عبور مدفوع از روی ترک باعث تحریک زخم شده و درد ممکن است بعد از اجابت مزاج نیز ادامه داشته باشد.

بواسیر داخلی در مراحل اولیه ممکن است بدون درد باشد و بیشتر با خونریزی دیده شود. Mayo Clinic نیز اشاره می کند که هموروئید داخلی معمولا درد کمتری دارد اما تمایل به خونریزی دارد، در حالی که نوع خارجی می تواند دردناک باشد.

اگر یک بواسیر خارجی دچار لخته یا ترومبوز شود، شرایط متفاوت است و بیمار ممکن است درد شدید و ناگهانی همراه با یک توده حساس در اطراف مقعد تجربه کند.

بنابراین نمی توان فقط بر اساس شدت درد تشخیص قطعی داد.

تفاوت خونریزی شقاق و بواسیر

هر دو بیماری می توانند باعث مشاهده خون هنگام دفع شوند و همین موضوع گاهی تشخیص را برای بیمار دشوار می کند.

در شقاق، خونریزی معمولا همراه با درد هنگام دفع است. در بواسیر داخلی ممکن است بیمار خونریزی داشته باشد اما درد قابل توجهی احساس نکند.

نکته مهم این است که وجود خون در مدفوع یا خونریزی مقعدی را نباید بدون بررسی به یکی از این دو بیماری نسبت داد. مشکلات دیگری نیز می توانند خونریزی ایجاد کنند و در صورت تکرار آن، بررسی پزشکی اهمیت دارد.

یبوست چگونه باعث شقاق یا بواسیر می شود؟

یکی از نقاط مشترک مهم میان این دو بیماری، ارتباط آنها با یبوست است.

وقتی مدفوع خشک و سفت می شود، فرد برای دفع فشار بیشتری وارد می کند. عبور مدفوع سخت می تواند بافت دهانه مقعد را دچار پارگی کرده و باعث ایجاد شقاق شود. از طرف دیگر، فشار مکرر هنگام دفع می تواند فشار وارد شده بر بافت هموروئیدی را افزایش دهد.

در نتیجه فردی که مدت زیادی یبوست دارد ممکن است در معرض هر دو مشکل قرار بگیرد.

اصلاح یبوست به همین دلیل یکی از اصول مهم در مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری های مقعدی است.

درمان خانگی شقاق

بسیاری از شقاق های تازه ایجاد شده ممکن است با کاهش فشار هنگام دفع و نرم نگه داشتن مدفوع فرصت ترمیم پیدا کنند.

مصرف مواد غذایی حاوی فیبر، دریافت مایعات کافی و جلوگیری از یبوست اهمیت زیادی دارد. استفاده از حمام آب گرم نیز می تواند در بعضی بیماران به کاهش درد و ناراحتی کمک کند.

اگر شقاق مزمن شده باشد یا با درمان های ساده بهبود پیدا نکند، ممکن است درمان دارویی یا روش های پزشکی دیگری مورد نیاز باشند. نوع درمان بر اساس مدت بیماری و شرایط بیمار انتخاب می شود.

بواسیر خفیف چگونه درمان می شود؟

بواسیر خفیف نیز همیشه به جراحی نیاز ندارد.

تغییر رژیم غذایی، افزایش مصرف فیبر، نرم نگه داشتن مدفوع و اصلاح عادت دفع از نخستین اقداماتی هستند که برای بسیاری از مبتلایان توصیه می شوند. NIDDK نیز تغییر رژیم غذایی و عادت توالت را از راه های درمان خانگی هموروئید معرفی می کند.

داروهای بدون نسخه، پمادها و شیاف ها ممکن است به کاهش کوتاه مدت درد، خارش یا تورم کمک کنند، اما اگر علائم ادامه پیدا کنند باید علت و شدت بیماری دوباره بررسی شود.

اگر بواسیر با درمان خانگی خوب نشود چه باید کرد؟

درمان بواسیر به درجه و نوع آن بستگی دارد. اگر بیماری از مرحله خفیف عبور کرده باشد، روش های دیگری مانند رابربند، اسکلروتراپی، روش های انعقادی یا جراحی می توانند مطرح شوند. NIDDK نیز اشاره می کند که پزشکان می توانند هموروئید را با روش های مطبی، سرپایی یا بیمارستانی درمان کنند.

یکی از روش هایی که برای برخی بیماران مورد توجه قرار می گیرد درمان بواسیر با لیزر است. در روش های لیزری کم تهاجمی، هدف کاهش حجم بافت هموروئیدی و درمان بیماری با آسیب کمتر به بافت های سالم اطراف است. انتخاب این روش باید بر اساس نوع هموروئید، درجه بیماری، مقدار بیرون زدگی و وجود بواسیر خارجی انجام شود.

در بیماری های پیشرفته ممکن است همچنان جراحی انتخاب مناسب تری باشد. بنابراین لیزر یا جراحی نباید فقط بر اساس تبلیغات یا ترجیح شخصی انتخاب شوند و معاینه بیمار نقش اصلی را در تصمیم گیری دارد.

آیا شقاق هم با لیزر درمان می شود؟

استفاده از اصطلاح لیزر برای بیماری های مقعدی ممکن است باعث شود بعضی افراد تصور کنند یک روش واحد برای شقاق و بواسیر وجود دارد، در حالی که این دو بیماری از نظر ساختار و روش درمان متفاوت هستند.

در شقاق مزمن، درمان ممکن است روی کاهش اسپاسم عضله و ایجاد فرصت برای ترمیم زخم تمرکز داشته باشد. درمان های دارویی و در موارد مقاوم برخی اقدامات جراحی می توانند مطرح شوند. Mayo Clinic نیز روش درمان شقاق را بر اساس مزمن بودن بیماری و پاسخ بیمار به درمان های اولیه تقسیم بندی می کند.

بنابراین صرف شنیدن واژه لیزر نباید جای تشخیص دقیق بیماری را بگیرد.

از روی ظاهر می توان شقاق و بواسیر را تشخیص داد؟

گاهی بواسیر خارجی یا بواسیر بیرون زده به شکل یک توده قابل مشاهده است و ممکن است بیمار خودش آن را متوجه شود.

اما شقاق معمولا یک پارگی کوچک در بافت است و تشخیص دقیق آن ممکن است نیاز به معاینه داشته باشد.

از طرف دیگر، بیماری های دیگری نیز ممکن است با درد، توده، خونریزی یا بیرون زدگی همراه باشند. پزشک معمولا با بررسی سابقه علائم و معاینه ناحیه می تواند بواسیر خارجی را تشخیص دهد و برای بررسی بواسیر داخلی ممکن است معاینه داخل مقعد انجام شود.

به همین دلیل استفاده از عکس های اینترنتی برای تشخیص قطعی بیماری روش قابل اعتمادی نیست.

نظر پزشک درباره تفاوت شقاق و بواسیر

از نگاه پزشکی، یکی از اشتباهات رایج این است که هر درد یا خونریزی ناحیه مقعد به بواسیر نسبت داده شود. بیمار مبتلا به شقاق معمولا از درد واضح هنگام دفع شکایت دارد، در حالی که بعضی بواسیرهای داخلی ممکن است بیشتر با خونریزی و بیرون زدگی خود را نشان دهند. با این حال این تفاوت ها برای تشخیص قطعی کافی نیستند. قبل از انتخاب هر درمانی باید نوع بیماری مشخص شود، زیرا استفاده طولانی از پماد بواسیر برای فردی که شقاق دارد یا انتخاب درمان بواسیر بدون مشخص شدن درجه آن می تواند نتیجه مناسبی ایجاد نکند.

آیا ممکن است فرد همزمان شقاق و بواسیر داشته باشد؟

وجود یکی از این بیماری ها مانع ایجاد دیگری نمی شود. از آنجا که یبوست، مدفوع سفت و فشار هنگام دفع می توانند در ایجاد هر دو مشکل نقش داشته باشند، ممکن است بعضی بیماران همزمان با بیش از یک بیماری ناحیه مقعد مواجه باشند.

در چنین شرایطی تشخیص دقیق اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا ممکن است بخشی از علائم مربوط به شقاق و بخش دیگری ناشی از بواسیر باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم خفیف هستند و برای مدت کوتاهی ایجاد شده اند، اصلاح یبوست و مراقبت های اولیه ممکن است کمک کننده باشند. اما بعضی شرایط نیاز به بررسی دقیق تری دارند.

مراجعه پزشکی به خصوص در موارد زیر اهمیت دارد:

• خونریزی مقعدی تکرار می شود

• درد شدید یا مداوم است

• یک توده جدید اطراف مقعد ایجاد شده است

• خونریزی مقدار قابل توجهی دارد

• علائم با مراقبت خانگی بهتر نمی شوند

• تغییر جدید در عادت دفع ایجاد شده است

• مشکل بارها عود می کند

بواسیر، شقاق و سایر مشکلات ناحیه مقعد می توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، بنابراین ادامه خوددرمانی در صورت باقی ماندن علائم منطقی نیست.

چگونه از بواسیر و شقاق پیشگیری کنیم؟

از آنجا که یبوست و فشار هنگام دفع از عوامل مشترک مهم هستند، کاهش این فشار می تواند در پیشگیری از هر دو مشکل نقش داشته باشد.

مصرف سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غلات کامل به تامین فیبر کمک می کند. دریافت مایعات کافی نیز برای نرم نگه داشتن مدفوع اهمیت دارد.

از نشستن طولانی روی توالت نیز بهتر است پرهیز شود. استفاده طولانی از تلفن همراه در توالت می تواند باعث شود فرد بسیار بیشتر از زمان مورد نیاز در این وضعیت باقی بماند.

همچنین بهتر است هنگام احساس نیاز به دفع، آن را برای مدت طولانی عقب نیندازید و هنگام اجابت مزاج از زور زدن شدید خودداری کنید. نشستن طولانی روی توالت و زور زدن از عوامل مرتبط با هموروئید هستند.

شقاق خطرناک تر است یا بواسیر؟

هیچ کدام را نمی توان بدون توجه به شرایط بیمار خطرناک تر دانست. اغلب موارد شقاق و بواسیر قابل درمان هستند، اما شدت بیماری اهمیت دارد.

شقاقی که برای مدت طولانی باقی می ماند ممکن است مزمن شود و درمان آن دشوارتر باشد. از سوی دیگر، بواسیر ممکن است بزرگ شود، بیرون بزند، دچار لخته شود یا خونریزی مکرر ایجاد کند.

موضوع مهم تر این است که بیمار مطمئن شود علائم واقعا ناشی از یکی از این دو بیماری هستند.

جمع بندی

شقاق و بواسیر هر دو در ناحیه مقعد ایجاد می شوند و می توانند با علائمی مانند خونریزی، درد و ناراحتی هنگام دفع همراه باشند، اما ماهیت آنها متفاوت است.

شقاق یک پارگی کوچک در پوشش کانال مقعد است و اغلب با درد واضح هنگام اجابت مزاج شناخته می شود. بواسیر با تورم بافت های هموروئیدی ارتباط دارد و بسته به داخلی یا خارجی بودن می تواند با خونریزی، خارش، درد، تورم یا بیرون زدگی همراه باشد.

یبوست و فشار هنگام دفع می توانند در ایجاد یا تشدید هر دو مشکل نقش داشته باشند. به همین دلیل اصلاح رژیم غذایی، مصرف فیبر، دریافت مایعات کافی و پرهیز از زور زدن از اقدامات مهم برای بسیاری از بیماران هستند.

اگر علائم ادامه پیدا کنند، درمان باید بر اساس تشخیص دقیق انجام شود. بواسیرهای خفیف ممکن است با اقدامات خانگی کنترل شوند، در حالی که بیماری های پیشرفته تر ممکن است به روش های مداخله ای نیاز داشته باشند. در مورد شقاق نیز حاد یا مزمن بودن بیماری در انتخاب درمان تاثیر دارد.

مهم ترین نکته این است که درد یا خونریزی مقعدی را برای مدت طولانی خودسرانه درمان نکنید. مشخص شدن علت اصلی علائم کمک می کند مناسب ترین درمان انتخاب شود و بیمار از مصرف بی دلیل داروها یا روش های نامناسب دور بماند.