بی اختیاری ادرار بعد از زایمان؛ علت ها و راه های بهبود

تغییرات بدن بعد از بارداری و زایمان فقط به ظاهر بدن محدود نمی شوند. عضلات، رباط ها و بافت های کف لگن نیز در طول بارداری و هنگام زایمان تحت فشار قرار می گیرند و ممکن است برای بازگشت به عملکرد طبیعی به زمان نیاز داشته باشند. یکی از مشکلاتی که بعضی زنان پس از زایمان تجربه می کنند، نشت ناخواسته ادرار است.

ممکن است فرد هنگام عطسه، سرفه، خندیدن، بلند کردن وسیله یا حتی ورزش متوجه خروج چند قطره ادرار شود. این شرایط می تواند باعث خجالت، کاهش اعتماد به نفس یا محدود کردن فعالیت های روزمره شود، اما موضوعی است که ارزش بررسی دارد و نباید صرفا به عنوان بخشی اجتناب ناپذیر از مادر شدن پذیرفته شود.

بارداری و زایمان از عوامل شناخته شده آسیب یا ضعف عضلات کف لگن هستند. این عضلات از مثانه، روده و سایر اندام های لگنی حمایت می کنند و در کنترل ادرار نیز نقش دارند.

بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟

بی اختیاری ادرار به خروج ناخواسته ادرار گفته می شود. شدت آن ممکن است بسیار متفاوت باشد. در بعضی زنان فقط چند قطره ادرار هنگام عطسه خارج می شود، در حالی که در بعضی دیگر مشکل می تواند فعالیت روزانه را تحت تاثیر قرار دهد.

یکی از انواع رایج، بی اختیاری استرسی است. در این حالت افزایش فشار روی شکم و مثانه هنگام سرفه، عطسه، خنده، ورزش یا بلند کردن اجسام باعث نشت ادرار می شود. ضعف عضلات کف لگن یکی از عواملی است که می تواند زمینه این نوع بی اختیاری را فراهم کند.

بی اختیاری انواع دیگری نیز دارد. برای مثال ممکن است فرد ناگهان احساس نیاز شدید به دفع ادرار داشته باشد و نتواند تا رسیدن به سرویس بهداشتی آن را کنترل کند. به همین دلیل تشخیص نوع بی اختیاری برای انتخاب روش مناسب درمان اهمیت دارد.

چرا بارداری روی کف لگن تاثیر می گذارد؟

در طول بارداری وزن رحم و جنین به تدریج افزایش پیدا می کند. ساختارهای کف لگن باید برای ماه ها وزن بیشتری را تحمل کنند و همزمان تغییرات هورمونی نیز روی بافت های بدن اثر می گذارند.

کف لگن مجموعه ای از عضلات و بافت هاست که مانند یک ساختار حمایتی در قسمت پایین لگن قرار دارد. این ساختار به نگه داشتن مثانه، رحم و روده کمک می کند. Pregnancy و childbirth از دلایل مهم ضعیف شدن یا آسیب دیدن کف لگن محسوب می شوند.

به همین دلیل ممکن است علائم ضعف این ناحیه حتی در دوران بارداری آغاز شوند. MedlinePlus نیز اشاره می کند که بعضی زنان باردار هنگام سرفه یا عطسه دچار نشت ادرار می شوند.

زایمان طبیعی چه تاثیری دارد؟

در هنگام زایمان واژینال، عضلات و بافت های کف لگن کشیده می شوند تا امکان عبور نوزاد فراهم شود. این فرایند می تواند به طور موقت یا در برخی موارد برای مدت طولانی تری بر قدرت و عملکرد این عضلات تاثیر بگذارد.

آسیب های شدیدتر ناحیه پرینه نیز ممکن است با افزایش احتمال مشکلات کف لگن مرتبط باشند. ACOG گزارش می کند پارگی های شدید پرینه که عضلات اسفنکتر مقعد را درگیر می کنند با افزایش خطر آسیب کف لگن و مشکلاتی مانند بی اختیاری ادرار یا مدفوع ارتباط دارند.

البته این موضوع به معنی آن نیست که تمام زنانی که زایمان طبیعی داشته اند دچار بی اختیاری خواهند شد. شرایط هر فرد متفاوت است و عوامل متعددی در ایجاد مشکل نقش دارند.

آیا بعد از سزارین هم ممکن است نشت ادرار ایجاد شود؟

بله. هرچند نوع زایمان می تواند بر کف لگن تاثیر بگذارد، خود بارداری نیز ماه ها فشار قابل توجهی روی این عضلات ایجاد می کند.

بنابراین نباید تصور کرد که انجام سزارین به طور کامل احتمال مشکلات کف لگن را از بین می برد.

افزایش وزن دوران بارداری، فشار رحم روی مثانه و تغییرات ایجاد شده در بافت های حمایتی لگن ممکن است حتی بدون زایمان واژینال نیز در ایجاد علائم نقش داشته باشند.

به همین دلیل اگر فرد بعد از سزارین هم دچار نشت ادرار شده است، ارزیابی کف لگن همچنان می تواند اهمیت داشته باشد.

چرا هنگام عطسه یا خنده ادرار نشت می کند؟

در حالت طبیعی زمانی که فشار داخل شکم افزایش پیدا می کند، عضلات و ساختارهای حمایتی اطراف مثانه و مجرای ادرار کمک می کنند ادرار داخل مثانه باقی بماند.

اما اگر عضلات کف لگن ضعیف شده باشند، افزایش ناگهانی فشار در هنگام عطسه، سرفه یا خنده ممکن است باعث خروج مقدار کمی ادرار شود.

NIDDK توضیح می دهد که ضعف کف لگن می تواند نگه داشتن ادرار را در شرایطی که فشار روی مثانه افزایش پیدا می کند دشوار کند.

همین مسئله باعث می شود بعضی زنان هنگام پریدن، دویدن، تمرینات شدید ورزشی یا بلند کردن وسایل سنگین نیز متوجه نشت شوند.

آیا این مشکل خود به خود برطرف می شود؟

در بعضی زنان علائم با گذشت زمان و بهبود بدن پس از زایمان کاهش پیدا می کنند. اما نمی توان برای همه افراد یک زمان مشخص تعیین کرد.

دوره پس از زایمان معمولا چند هفته اول بعد از تولد را شامل می شود، اما بسیاری از تغییرات جسمی ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند.

اگر نشت خفیف باشد و به مرور کاهش پیدا کند، ممکن است روند ترمیم بدن در حال انجام باشد. اما اگر مشکل ثابت مانده، شدیدتر شده یا ماه ها ادامه پیدا کرده است، بهتر است فقط منتظر برطرف شدن خود به خودی آن نمانید.

وجود علائم مداوم به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. بسیاری از درمان ها در مراحل ابتدایی غیر جراحی هستند.

تمرین کف لگن چگونه می تواند کمک کند؟

یکی از روش های شناخته شده برای تقویت عضلات کف لگن، تمرین هدفمند همین عضلات است. این تمرین ها برای بهبود کنترل مثانه و در بعضی افراد برای مشکلات کنترل روده نیز مورد استفاده قرار می گیرند.

تمرینی که بیشتر مردم با نام کگل می شناسند بر انقباض و رها کردن کنترل شده عضلات کف لگن تمرکز دارد. ACOG نیز این تمرین ها را برای تقویت عضلات کف لگن مطرح می کند و آنها را برای انواع مختلف بی اختیاری مفید می داند.

اما نکته مهم، اجرای صحیح حرکت است. اگر فرد عضلات اشتباه را منقبض کند یا به جای بالا کشیدن کف لگن به سمت پایین فشار وارد کند، ممکن است نتیجه مورد انتظار ایجاد نشود.

از کجا بفهمیم عضلات صحیح را تمرین می دهیم؟

بعضی افراد تصور می کنند کافی است شکم یا باسن را سفت کنند، در حالی که عضلات اصلی تمرین در عمق لگن قرار دارند.

برای شناخت آنها می توان عضلاتی را تصور کرد که هنگام جلوگیری از خروج گاز فعال می شوند. NIDDK این روش را برای کمک به شناسایی عضلات کف لگن مطرح می کند.

هنگام تمرین بهتر است شکم، باسن و ران ها تا حد امکان رها باشند و تنفس طبیعی ادامه پیدا کند.

اگر فرد درباره تکنیک خود مطمئن نیست، متخصص فیزیوتراپی کف لگن می تواند نحوه انقباض و رها کردن صحیح عضلات را آموزش دهد.

ACOG نیز اشاره می کند که فیزیوتراپیست متخصص سلامت لگن می تواند در شناسایی عضلات صحیح کمک کند و بیوفیدبک نیز ممکن است برای پیدا کردن این عضلات مورد استفاده قرار گیرد.

چرا تمرین هنگام ادرار کردن توصیه نمی شود؟

گاهی به افراد گفته می شود برای پیدا کردن عضلات کف لگن جریان ادرار را متوقف کنند.

این روش ممکن است فقط برای شناسایی اولیه عضلات مطرح شود، اما نباید به تمرین روزانه تبدیل شود. NIDDK توصیه می کند تمرین منظم کف لگن هنگام ادرار کردن انجام نشود.

تمرین بهتر است زمانی انجام شود که مثانه در حال تخلیه نیست.

هدف اصلی، یاد گرفتن کنترل ارادی عضلات است، نه قطع مداوم جریان طبیعی ادرار.

اگر تمرین نتیجه نداد چه کنیم؟

اگر بعد از مدتی تمرین منظم هیچ تغییری ایجاد نشده است، چند احتمال وجود دارد.

ممکن است:

• عضلات اشتباه تمرین داده شوند

• تمرین با تکنیک نادرست انجام شود

• شدت ضعف بیشتر باشد

• نوع بی اختیاری متفاوت باشد

• مشکل فقط مربوط به ضعف کف لگن نباشد

در چنین شرایطی افزایش خودسرانه تعداد تمرین ها همیشه بهترین راه نیست.

MedlinePlus نیز اشاره می کند که بسیاری از افراد تصور می کنند تمرین را درست انجام می دهند، در حالی که تکنیک آنها صحیح نیست و استفاده از متخصص کف لگن می تواند به اصلاح تمرین کمک کند.

فیزیوتراپی کف لگن چیست؟

فیزیوتراپی کف لگن فقط به انجام چند تمرین محدود نمی شود.

فیزیوتراپیست می تواند نحوه عملکرد عضلات را ارزیابی کند و بررسی کند آیا عضلات واقعا ضعیف هستند یا مشکل دیگری وجود دارد.

بر اساس شرایط فرد ممکن است برنامه شامل تمرین قدرتی، کنترل عضله، اصلاح الگوی تنفس، بیوفیدبک یا سایر روش های توانبخشی باشد.

ACOG استفاده از فیزیوتراپی تخصصی کف لگن را یکی از گزینه های مدیریت بی اختیاری ادرار معرفی می کند.

این روش به خصوص برای فردی که نمی تواند عضلات صحیح را پیدا کند یا با تمرین خانگی نتیجه نمی گیرد می تواند مفید باشد.

آیا کاهش وزن تاثیری دارد؟

اضافه وزن می تواند فشار بیشتری به مثانه و کف لگن وارد کند. البته در ماه های ابتدایی بعد از زایمان هدف نباید کاهش وزن سریع و غیر اصولی باشد.

اگر اضافه وزن قابل توجه وجود دارد، مدیریت تدریجی وزن در کنار سایر اقدامات ممکن است به کاهش فشار روی کف لگن کمک کند.

MedlinePlus اضافه وزن را یکی از عواملی می داند که می تواند با مشکلات کف لگن ارتباط داشته باشد.

نوع برنامه غذایی و فعالیت بدنی نیز باید با شرایط جسمی مادر، شیردهی و توصیه پزشک هماهنگ باشد.

آیا محدود کردن شدید مصرف آب کمک می کند؟

بعضی افراد برای جلوگیری از نشت ادرار مقدار مصرف آب را به شدت کاهش می دهند. این کار همیشه راه حل مناسبی نیست.

هدف درمان بی اختیاری این نیست که فرد با تشنه نگه داشتن خود مقدار ادرار را کاهش دهد. دریافت مایعات باید متناسب با نیاز بدن باشد.

اگر فرد احساس می کند بعضی نوشیدنی ها علائم مثانه را تشدید می کنند، می تواند این موضوع را با پزشک مطرح کند و الگوی مصرف مایعات خود را بررسی کند.

همچنین تکرر ادرار همیشه ناشی از ضعف کف لگن نیست و ممکن است دلایل دیگری داشته باشد.

چه زمانی احتمال عفونت ادراری مطرح می شود؟

نشت ادرار با عفونت ادراری یکسان نیست.

اگر فرد علاوه بر تغییر در الگوی ادرار، هنگام دفع ادرار درد یا سوزش دارد یا متوجه تغییر در بو یا رنگ ادرار شده است، باید احتمال عفونت نیز بررسی شود. MedlinePlus این علائم را از مواردی می داند که نیاز به تماس با ارائه دهنده خدمات درمانی دارند.

عفونت ادراری ممکن است باعث افزایش فوریت و تعداد دفعات دفع شود و علائم آن نباید صرفا به تغییرات بعد از زایمان نسبت داده شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نشت ادرار خفیف باشد و به مرور کاهش پیدا کند، ممکن است مراقبت و تمرین کف لگن کافی باشد. اما بعضی شرایط نیاز به بررسی بیشتری دارند.

بهتر است مراجعه انجام شود اگر:

• نشت ادرار برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده است

• میزان نشت رو به افزایش است

• مشکل مانع ورزش یا فعالیت های عادی شده است

• نیاز فوری و غیر قابل کنترل به دفع ادرار وجود دارد

• هنگام ادرار درد یا سوزش احساس می شود

• احساس فشار یا بیرون زدگی در ناحیه واژن وجود دارد

• کنترل مدفوع یا گاز نیز دچار مشکل شده است

اختلالات کف لگن می توانند شکل های مختلفی داشته باشند و فقط به نشت ادرار محدود نیستند.

آیا بی اختیاری فقط با ورزش درمان می شود؟

خیر. روش درمان به نوع و شدت مشکل بستگی دارد.

ACOG برای بی اختیاری ادرار علاوه بر تمرین عضلات کف لگن، روش هایی مانند تغییرات رفتاری، فیزیوتراپی و در بعضی شرایط درمان های دیگری را نیز مطرح می کند.

بنابراین اگر تمرین عضلانی کافی نباشد، هنوز گزینه های دیگری وجود دارند.

مهم این است که فرد به دلیل خجالت یا تصور طبیعی بودن مشکل، علائم آزاردهنده را برای مدت طولانی تحمل نکند.

آیا بی اختیاری مدفوع هم ممکن است بعد از زایمان رخ دهد؟

در بعضی زنان آسیب های زایمان می توانند علاوه بر کنترل ادرار بر کنترل روده نیز اثر بگذارند.

ACOG بارداری، زایمان، آسیب اسفنکتر مقعدی هنگام زایمان و اختلالات کف لگن را از عوامل خطر مهم بی اختیاری مدفوع در زنان معرفی می کند.

اگر فرد پس از زایمان در کنترل مدفوع یا گاز مشکل جدیدی پیدا کرده است، بهتر است این مسئله را با پزشک مطرح کند.

NIDDK نیز بیان می کند که آسیب به عضلات ناحیه مقعد، کف لگن یا راست روده می تواند باعث بی اختیاری مدفوع شود.

نظر پزشک درباره نشت ادرار بعد از زایمان

از دیدگاه پزشکی، نشت ادرار بعد از بارداری و زایمان مشکلی است که می تواند با تغییر یا ضعف عملکرد کف لگن ارتباط داشته باشد، اما نباید همه موارد را بدون بررسی به یک علت نسبت داد. تشخیص نوع بی اختیاری اهمیت زیادی دارد. تمرین صحیح کف لگن و فیزیوتراپی در بسیاری از بیماران بخشی از درمان اولیه هستند، اما اگر نشت شدید، طولانی مدت یا همراه با علائم دیگری مانند افتادگی، درد یا اختلال کنترل روده باشد، ارزیابی کامل تر توصیه می شود. هدف درمان فقط کاهش نشت نیست؛ بازگرداندن عملکرد بهتر عضلات و افزایش کیفیت زندگی بیمار نیز اهمیت دارد.

جمع بندی

نشت ادرار بعد از زایمان می تواند در اثر تغییرات ایجاد شده در کف لگن رخ دهد. بارداری و زایمان از عوامل شناخته شده ضعف یا آسیب این عضلات هستند و ضعف کف لگن نیز می تواند زمینه بی اختیاری ادراری استرسی را فراهم کند.

در بسیاری از افراد، تقویت هدفمند عضلات کف لگن یکی از روش های اولیه مدیریت مشکل است. با این حال، اجرای صحیح تمرین اهمیت بیشتری از انجام تعداد زیاد حرکات دارد و در صورت اطمینان نداشتن از تکنیک، فیزیوتراپیست کف لگن می تواند کمک کننده باشد.

همچنین نباید انتظار داشت هر نوع نشت ادرار فقط با یک تمرین برطرف شود. اگر مشکل ادامه دارد، فعالیت های روزمره را محدود کرده یا همراه با درد، سوزش، احساس افتادگی یا اختلال کنترل روده است، مراجعه و مشخص شدن علت می تواند مسیر درمان مناسب تری ایجاد کند.